http://hii.khu.ac.ir تعامل انسان و اطلاعات - مقالات نشریه - سال 1393 جلد1 شماره2 Yektaweb Collection - https://yektaweb.com fa 1393/4/10 http://ndea10.khu.ac.ir/hii/browse.php?a_id=1857&sid=1&slc_lang=fa http://ndea10.khu.ac.ir/hii/browse.php?a_id=1870&sid=1&slc_lang=fa زمینه و هدف: تعامل در یک کتابخانه دیجیتالی، علاوه بر جایابی و دسترسی به اطلاعات، کاربران را در خلق دانش، بهبود درک، حل مسئله و شناخت ابعاد منابع موجود در مجموعه یاری می رساند. این مقاله تلاش می کند عناصر و مؤلفه هائی که به شکل تعامل بین کاربر و نظام در بخش جستجو و بازیابی در کتابخانه های دیجیتال بکار گرفته می شود را شناسایی و معرفی نماید. <br>روش: این مقاله با استفاده از رویکرد کتابخانه ای به مرور تحقیقات انجام شده در حوزه جستجوی تعاملی در کتابخانه های دیجیتال پرداخته و با استفاده از روش اکتشافی، قابلیت هایی که امکان بکارگیری آن ها در این نوع کتابخانه هاست را شناسایی می کند. <br>یافته ها: مؤلفه های جستجوی تعاملی شناسایی شده، شامل تعاملات قبل از جستجو: استفاده از راهنما، بکارگیری هستی شناسی ها و فیلترینگ؛ تعاملات حین جستجو شامل: حاشیه نویسی، پیشنهاد واژه تعاملی با استفاده از اصطلاحنامه های موضوعی و فهرست های همزمانی و جستجوی چهریزه ای، فیلترینگ و تعاملات بعد از فرایند جستجو شامل: متحرک سازی، قطعه بندی، تهیه نسخه کپی، گردآوری، ساختن، برش زدن، بخش بندی کردن، کاوش، چیدمان مجدد، تصویرسازی دوباره، جستجو، مصورسازی، شخصی سازی و نظام های توصیه گر است. <br>نتیجه گیری: با درک تعامل و جستجوی تعاملی، طراحی بهینه و ارزیابی کتابخانه های دیجیتالی امکان پذیر می شود. طراحان کتابخانه های دیجیتال با توجه به نوع مواد و منابع خود، می توانند از انواع تعاملات بهره ببرند. کتابداران نیز با آشنایی با انواع تعاملات قادر خواهند بود به کاربران آموزش های لازم را در این زمینه ارائه دهند تا آن ها بتوانند به نحو مؤثرتری کار جستجو و بازیابی را انجام دهند. فائزه دلقندی http://ndea10.khu.ac.ir/hii/browse.php?a_id=1871&sid=1&slc_lang=fa زمینه و هدف: رفتار اطلاع یابی مشارکتی یکی از حوزه های مورد مطالعه در رفتارهای اطلاعاتی است که به شدت تحت تأثیر عوامل بافتی قرار دارد. به همین دلیل در جوامع و ساختار های مختلف می توان شاهد بروز این نوع از رفتار اطلاع یابی به شکلی جدید و متفاوت بود. پژوهش حاضر به بررسی عوامل انگیزاننده و بازدارنده رفتار اطلاع یابی مشارکتی در دستیاران تخصص و فوق تخصص پزشکی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی می پردازد. <br>روش: این پژوهش به صورت کیفی با روش گراندد تئوری و از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته انجام شده است. در این پژوهش 20 دستیار تخصص و فوق تخصص پزشکی در دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، بر اساس نمونه گیری هدفمند مورد مصاحبه رودرو با پرسش های باز قرار گرفتند. <br>یافته ها: یافته ها نشان می دهد که عوامل محدودیت زمانی، نداشتن تخصص کافی، پیچیدگی نیاز اطلاعاتی، عدم دسترسی به منابع اطلاعاتی و پراکندگی منابع اطلاعاتی باعث بروز رفتار اطلاع یابی مشارکتی در بافت مورد مطالعه می شوند. از طرفی پنج دسته مانع اعم از موانع فنی و تکنولوژیکی، موانع فردی، موانع کارگروهی، موانع مربوط به ساختار آموزشی و موانع فرهنگی نیز به عنوان عوامل بازدارنده رفتار اطلاع یابی مشارکتی شناسایی شدند. <br>نتیجه گیری: نتایج این مطالعه نشان می دهد محدودیت زمانی، قوی ترین عامل انگیزاننده رفتار اطلاع یابی مشارکتی در دستیاران تخصص و فوق تخصص پزشکی در دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی است. پس از آن به ترتیب عوامل پیچیدگی نیاز اطلاعاتی، نداشتن تخصص کافی، پراکندگی منابع اطلاعاتی و عدم دسترسی به منبع اطلاعاتی به عنوان انگیزه بروز رفتار اطلاع یابی مشارکتی شناسایی شده اند. و ضعیف ترین عامل انگیزاننده نیز عدم دسترسی به منابع اطلاعاتی می باشد. از طرفی عوامل بازدارنده ی شناسایی شده در این پژوهش نیز جای تأمل داشته و نیازمند بررسی جهت رفع معضلات موجود و اعتلای فعالیت های مشارکتی در بافت مورد مطالعه می باشد. وحیده زینالی http://ndea10.khu.ac.ir/hii/browse.php?a_id=1872&sid=1&slc_lang=fa زمینه و هدف: این پژوهش باهدف بررسی رفتار خود آرشیوی اعضای هیئت علمی علم اطلاعات و دانش شناسی در ایران و کشف انگیزه ها و موانع مؤثر بر این رفتار انجام شده است. پیش بینی میزان خود آرشیویاعضا توسط عوامل مؤثر بر خود آرشیوی، از دیگر اهداف موردنظر پژوهش است. <br>روش: پژوهش از نوع کاربردی و روش توصیفی ـ پیمایشی است. جامعه مورد مطالعه، کلیه اعضای هیئت علمی علم اطلاعات و دانش شناسی دانشگاه ها و مراکز پژوهشی وابسته به وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در ایران هست که به صورت سرشماری انتخاب شده اند. <br>یافته ها: طبق نتایج پژوهش، بر اساس  افراد میزان خود آرشیوی تولیدات علمی توسط اعضای هیئت علمی علم اطلاعات و دانش شناسی، متوسط به بالا است، و خود آرشیوی در وب سایت های شخصی و سازمانی رایج تر از مخازن سازمانی و موضوعی است. مؤلفه شهرت به عنوان مهم ترین انگیزه و مؤلفه ملاحظات حق تألیف مهم ترین مانع در رفتار خود آرشیوی اعضای هیئت علمی شناخته شد. بر اساس نتایج از بین 10 عامل تنها مؤلفه شناخت حرفه ای در سطح معنی داری 95% اطمینان قادر به پیش بینی میزان خود آرشیوی تولیدات علمی اعضا در وب سایت های دسترسی آزاد می باشد. <br>نتیجه گیری: اعضای هیئت علمی رشته علم اطلاعات و دانش شناسی در ایران از دسترس پذیر نمودن آثار خود به صورت آزاد استقبال می کنند. ولیکن موانعی مانند حق تالیف بر سر این راه قرار دارد که چاره اندیشی برای رفع آن می تواند به بهبود وضعیت موجود کمک کند. فاطمه فهیم نیا http://ndea10.khu.ac.ir/hii/browse.php?a_id=1873&sid=1&slc_lang=fa زمینه و هدف: اطلاع جویی مشارکتی فرآیندی است که بین اعضای گروه یا تیم برقرار شده و در آن، اعضاء به صورت هدفمند در پی دسترسی به اطلاعات مشترک هستند. اگرچه مشارکت جزء کلیدی رفتارهای اطلاعاتی است، اما تاکنون بیشتر تحقیقات انجام شده در این حوزه بر رفتار اطلاعات فردی متمرکز بوده و کمتر به جنبه مشارکتی آن توجه شده است. در نتیجه نیاز مبرم به درک ویژگی های مفهومی این رفتار و روش های فنی حمایتی آن در فعالیت های مشارکتی وجود دارد. روش: مقاله حاضر با استفاده از روش کتابخانه ای به بررسی مفاهیم و مبانی نظری رفتار اطلاعات مشارکتی پرداخته است. یافته ها: در این پژوهش، ابتدا مفهوم مشارکت توضیح داده شده و تفاوت آن با برخی دیگر از مفاهیم نزدیک مانند ارتباطات، هماهنگی و همکاری بحث می شود. در ادامه مفاهیم رفتار اطلاعاتی مشارکتی و اطلاع جویی مشارکتی از دید پژوهشگران مختلف این حوزه بررسی شده و پیشنهاداتی جهت پژوهش های آتی ارائه شده است. نتیجه گیری: رفتار اطلاعات مشارکتی یکی از حوزه های مهم در مطالعات تعامل انسان و اطلاعات بوده و می توان آن را فعالیتی پویا در یک گروه دانست که شامل عملکردهایی مانند جستجو، ترکیب، انتشار و تولید اطلاعات از سوی اعضای گروه است زهره غلامحسین زاده http://ndea10.khu.ac.ir/hii/browse.php?a_id=1874&sid=1&slc_lang=fa زمینه و هدف: یکی از منابع رفع نیاز اطلاعاتی بهداشتی، سایت های پرسش و پاسخ هستند که افراد می توانند پرسش خود را طرح کنند تا فرد دیگری که آگاه است به آن پاسخ دهد. پژوهش حاضر درصدد است نیازهای اطلاعاتی کاربران را در بخش بهداشت سایت پرسش و پاسخ یاهو انسرز بررسی نماید. پرسش های گروه موضوعی بهداشت یاهو انسرز مورد تحلیل محتوا قرار گرفتند. بدین منظور از هر گروه موضوعی مربوط به بهداشت و سلامت، 50 سؤال انتخاب شد. در مجموع 500 سؤال مورد بررسی قرار گرفت. پرسش ها پس از گردآوری از سایت یاهو انسرز با استفاده از رویکرد تحلیل محتوای کمی به کمک نرم افزار MAXQDA کدگذاری شدند. یافته ها: یافته ها نشان داد نگرانی در مورد خود، خانواده و اطرافیان، کمبود اطلاعات و شکاف اطلاعاتی در یک حوزه خاص، معتبر ساختن اطلاعات خود از سوی دیگران، نداشتن درآمد کافی، نبودن بیمه، از دلایل اصلی کاربران از ایجاد پرسش است. پیشگیری و ارتقاء سلامتی، تبدیل حدسیات خود به یقین، مشورت قبل از انجام معاینات و آزمایش های پزشکی خود از بیشترین موارد استفاده کاربران از پاسخ های دریافتی از سؤالات بهداشتی است. بر اساس یافته های این تحقیق مشخص شد که درمان طبیعی بیماری ها، ارتودنسی، روش های کاهش وزن و از بین بردن چربی، بیماری های پوستی و روش های درمان آن، پادرد و مشکلات مربوط به آن، اندام تناسلی مردان، استفاده از لنز چشمی، دوران قاعدگی و مشکلات مربوط به خواب بیشترین مقوله های موضوعی در بخش بهداشت یاهو انسرز است. نتیجه گیری: نتایج بدست آمده از پژوهش نشان می دهد بیشتر سؤالات در رابطه با جنبه ای از یک بیماری است. زهرا شاملو http://ndea10.khu.ac.ir/hii/browse.php?a_id=1875&sid=1&slc_lang=fa زمینه و هدف: بسیاری از نظریات رفتار اطلاعاتی به دلیل نشأت گرفتن از نظریات یکسان در حوزه های مشابه و یا شیوه های نظریه پردازی مشترک، دارای پیوندهای مفهومی هستند. این مقاله بررسی و مقایسه سه نظریه مطرح در حوزه رفتار اطلاعاتی با هدف تبیین روابط مفهومی موجود است. <br>روش: در این مطالعه ابتدا مبانی نظری و رویکردهای سه نظریۀ فقر اطلاعاتی، سرریز اطلاعاتی و سرمایۀ اجتماعی در حوزه رفتار اطلاعاتی بررسی و سپس با رویکردی تحلیلی روابط مفهومی موجود تبیین شد. <br>یافته ها: نظریۀ فقر اطلاعاتی وجود طبقات اجتماعی و عضویت در گروه های اجتماعی را مسبب بروز فقر اطلاعاتی می داند در حالیکه نظریۀ سرریز اطلاعاتی به سردرگمی فرد در مواجهه با انبوهی از اطلاعات اشاره دارد. نظریۀ سرمایه اجتماعی که ریشه در تحلیل شبکه های اجتماعی دارد به منابع درونِ شبکۀ اجتماعی یک فرد برای دستیابی به اطلاعات می پردازد. دو نظریۀ فقر و سرریز اطلاعات به پرهیز از اطلاعات اشاره دارند، یعنی موقعیتی که اطلاعات وجود دارد اما دسترسی به آن محدود شده است. دو نظریۀ سرمایه اجتماعی و فقر اطلاعاتی به ساختار طبقات اجتماعی در اطلاع جویی تأکید دارند و به اهمیت وجود اعتماد در میان افراد جامعه برای دسترسی به اطلاعات می پردازند. <br>نتیجه گیری: کتابخانه ها می توانند با ارائۀ برنامه هایی سرمایه اجتماعی کاربران را تقویت کنند و بر سرریز اطلاعات و فقر اطلاعاتی آن ها غلبه کنند. دلنشین دانایی مقدم http://ndea10.khu.ac.ir/hii/browse.php?a_id=1876&sid=1&slc_lang=fa زمینه و هدف: تصویر به عنوان شکلی از مدرک که می تواند حجم قابل توجهی از اطلاعات را منتقل کند به خصوص در حوزه پزشکی از اهمیت خاصی برخوردار است. ویژگی های متفاوت تصاویر و الگوریتم های مختلف جستجو در سیستم های بازیابی تصاویر پزشکی و نبود مرجعی جهت ارزیابی کیفیت بازیابی های انجام شده، همه انجام یک تحلیل ساختار یافته در حوزه سیستم های بازیابی تصاویر پزشکی را ضروری می نماید. هدف از این پژوهش تحلیل ساختار یافته سیستم های بازیابی تصاویر پزشکی در مقالات بین سال های 2011 – 2000 می باشد <br>روش: عمده ترین پایگاه های علمی شاملScopus ، MEDLINE، Web of Knowledge (ISI) و Google Scholar با استفاده از کلیدواژه های استاندارد و واژه های مربوط به زبان انگلیسی در فاصله زمانی 2000 تا 2011 مورد جستجو قرار گرفتند. تمامی مقالات یافت شده، با استفاده از فرم ارزیابی نقادانه استاندارد مورد بررسی و نمره گزاری قرار گرفته و مقالاتی که بیش از نصف نمره کیفیت را دریافت کرده اند، واجد شرایط ورود به مراحل بعد بودند. سپس، داده های مهم مربوط به مطالعات استخراج شده و دسته بندی گردیدند. <br>یافته ها: تعداد 86 مقاله بررسی شده به سه گروه عمده تقسیم شدند. گروه اول به معرفی سیستم های جدید بازیابی تصاویر پزشکی پرداخته بودند (45%)، گروه دوم چارچوب جدیدی برای سیستم های اصلی بازیابی تصاویر پزشکی ارائه داده بودند (40%) و گروه آخر از مطالعات نیز ارزیابی سیستم های بازیابی تصاویر پزشکی را بر عهده داشتند (15%). طی سال های 2011 – 2000 با رشد تولیدات علمی این حوزه مواجه هستیم و در سال 2009 رشد چشمگیری داشته است. نتایج این مطالعه نشان داد که سیستم های بازیابی تصاویر پزشکی به سمت بازیابی مبتنی بر محتوا (66%) و رویکرد ترکیبی (هم مبتنی بر متن و هم مبتنی بر محتوا) (20%) سوق پیدا کرده اند.   <br>نتیجه گیری: با توجه به مطالعات انجام گرفته می توان گفت که با به کارگیری سیستم های تصاویر پزشکی در کنار سیستم های پشتیبان تصمیم گیری و سایر سیستم های اطلاعاتی و ارتباطی بیمارستانی می توان به کادر بالینی مراکز درمانی و بهداشتی برای ارائه بهتر و مؤثرتر در خدمات و در امر تشخیص کمک کرد. از سوی دیگر این سیستم ها می توانند در حوزه آموزش و پژوهش نیز نقش مهمی ایفا نمایند. هرچه سیستم های تصاویر پزشکی به سمت تخصصی تر شدن در حوزه ای خاص برده شوند و با ویژگی های تصاویر جدید طراحی شده باشند به همان نسبت در اهداف خود موفق تر خواهند بود. مریم اخوتی