تعامل انسان و اطلاعات

انتشارات علمی و شبکه‌های همکاری دانشگاه خوارزمی در پایگاه استنادی وب‌آوساینس (1994 – 2020)

داود حاصلی

زمینه و هدف: عملکرد و مشارکت دانشگاه ها از طریق انتشارات علمی و شاخص های علم سنجی قابل اندازه گیری است. هدف این مقاله توصیف وضعیت انتشارات دانشگاه خوارزمی و کشف بازیگران مهم شبکه های همکاری علمی این دانشگاه در سه سطح پژوهشگران، سازمان ها و کشورها در پایگاه استنادی وب آوساینس در بازه زمانی 1994 تا 2020 است.
روش: این مقاله مطالعه ای علم سنجی است. تعداد 4734 رکورد برای دانشگاه خوارزمی با در نظر گرفتن اسامی نگارشی مختلف دانشگاه از پایگاه وب آوساینس در دو فرمت تکست و اکسل استخراج شده است. مصورسازی داده ها با استفاده از نرم افزار علم سنجی وس ویوور و منبع GunnMap انجام شده است.
یافته ها: یافته ها نشان داد هر مدرک دانشگاه خوارزمی به طور متوسط 10.68 استناد دریافت کرده است و شاخص اچ دانشگاه خوارزمی 75 است. روند انتشار مدارک و دریافت استنادات براساس سال صعودی است. پنج حوزه موضوعی پُرکار شامل حوزه های مهندسی، شیمی، فیزیک، ریاضیات و علوم رایانه هستند. از نظر میزان همکاری علمی در میان سازمان های ایرانی، دانشگاه های آزاد اسلامی، تهران، تربیت مدرس، در میان سازمان های خارجی دانشگاه های پوترای مالزی، کالیفرنیای آمریکا و مونترال کانادا و در بین کشورها، آمریکا، کانادا و انگلستان در رتبه اول تا سوم هستند. وحید وطن پور، محمدحسین مجلس آراجهرمی و عادله دیوسالار سه نویسنده برتر دانشگاه هستند. وحید وطن پور مؤثرترین پژهشگر دانشگاه از نظر شاخص های کمّی و کیفی است. شبکه همکاری اصلی پژوهشگران مربوط به حوزه های شیمی (شیمی آلی و پلیمر/ تجزیه و کاربردی)، زیست شناسی، مهندسی صنایع و مهندسی است. بازیگران اصلی شبکه همکاری با سازمان ها، مؤسسات ایرانی و بیشتر در شهر تهران هستند. هر چند همکاری دانشگاه خوارزمی با کشورهای دیگر در حد قابل قبول نیست اما ترسیم شبکه همکاری کشورها نشان می دهد همکاری علمی در سطح بین المللی در حال توسعه است. همچنین همکاری علمی با سازمان های ایرانی و به ویژه سازمان های خارجی باعث افزایش استناد به مدارک دانشگاه خوارزمی شده است.
نتیجه گیری: با توجه به نتایج لزوم همکاری علمی در سطح بین المللی در دانشگاه بیشتر احساس می شود. همچنین خروجی کیفی از پروژه های دانشجویان تحصیلات تکمیلی در سطح قابل قبول نیست و باید توجه بیشتری به این امر شود.

هفت وجه تجربه سواد اطلاعاتی براس و پیچیدگی وظیفه کاری: بررسی مروری

اعظم صنعت جو

مقدمه: با افزایش پیچیدگی وظیفه کاری، به دلیل رفتار متفاوت اطلاعاتی (یعنی تنوع و پیچیدگی نیاز اطلاعاتی، سخت گیری ها در کسب اطلاعات، توجه به منابع اطلاعاتی شفاهی، تعامل و تبادل اطلاعات با همکاران)، تجربه سواد اطلاعاتی که فراتر از دسترسی و استفاده از اطلاعات است، و بر مهارت در کسب و بهره گیری از اطلاعات، به منظور پاسخگویی به مشتریان و تبادل اطلاعات با دیگر همکاران و بهره دهی اطلاعات در محیط کار تمرکز دارد، اهمیت پیدا می کند.
هدف: پرداختن به نقش تجربه سواد اطلاعاتی افراد در محیط کار بر حسب پیچیدگی وظیفه کاری در متون هدف مقاله مروری حاضر است است.
روش شناسی: پژوهش کیفی حاضر از نوع توصیفی است که با مرور محتوا انجام شد. برای پرداختن به هدف مقاله، منابع مرتبط گردآوری و با روش و رویکرد کتابخانه ای مورد بررسی قرار گرفتند. در این پژوهش از روش نظرورزی یا جستار نظرورزانه به منظور بسط و گسترش اندیشه ای مهم اما توجه نشده در متون مرتبط با موضوع پژوهش استفاده شد.
یافته ها: با پیچیدگی وظایف کاری، وابستگی به اطلاعات بیشتر و تجربه سواد اطلاعاتی اهمیت بیشتری پیدا می کتد. هر چه پیچیدگی بیشتر شود، وجوه بیشتری از سواد اطلاعاتی در محیط کار لازم است؛ همچنین با بررسی تعاریف سواد اطلاعاتی، تعداد معدودی از آن ها سواد اطلاعاتی را برای بهره گیری در محیط کاری تعریف کرده بودند و هر کدام نیز با توجه به هفت وجه تجربه سواد طلاعاتی براس (1999)، که سواد اطلاعاتی را در محیط کار مورد توجه قرار داده است، به تمام وجوه توجه نکرده بودند.
نتیجه گیری: دستیابی به مهارت و تجربه در سواد اطلاعاتی توسط کارکنان در محیط های کاری و حرفه ای سبب تبدیل آنان به افرادی شایسته و موفق می شود. مدیران و کارکنان باید بتوانند علاوه بر برخورداری از سواد اطلاعاتی مناسب با بهره گیری از هفت وجه تجربه سواد اطلاعاتی و پرورش و تقویت ذهنی قادر به سازگاری با تغییرات روزافزون در محیط های شغلی شوند و سبب بقاء و پیشرفت سازمان گردند.

کتاب تعاملی کودک در ایران، مروری بر وضعیت موجود و چالش‌های تولید

فاطمه فهیم نیا

زمینه و هدف: ارتباط مخاطب با رسانه های دیجیتال دوسویه و تعاملی است. نشر کتاب در قالب های غیر چاپی و دیجیتالی، این ویژگی را در کتاب نیز ایجاد کرده است. پژوهش حاضر در صدد است با بررسی کتاب های تعاملی کودک تولید شده در ایران و ارزیابی دیدگاه های تولیدکنندگان این گونه از کتاب، چالش های تولید کتاب تعاملی کودک را در ایران شناسایی کند.
روش: این پژوهش با رویکرد کیفی و در سه بخش انجام شده است. ویژگی های کتاب های تعاملی تولید شده در ایران براساس یک سیاهه وارسی ارزیابی و در سه بخش ویژگی های تولیدکننده، ویژگی های چندرسانه ای و ویژگی های تعاملی توصیف شدند. مصاحبه های تولیدکنندگان کتاب های تعاملی از نشریات عمومی ادبیات کودک استخراج و مضامین مرتبط با چالش های تولید شناسایی شد. مطالعه تجربه تولیدکنندگان کتاب تعاملی با روش پدیدارشناسی جهت شناسایی چالش های تولید انجام شد.
یافته ها: با شروع دهه نود شمسی، ناشران دولتی و خصوصی و استدیوهای بازی سازی تولید محدود کتاب تعاملی الکترونیکی کودک را در ایران، آغاز کردند. تولید گسترده کتاب تعاملی به دلیل مواردی چون: ضعف در قوانین حق مؤلف، نگرانی مؤلف از خلق مشترک، کمبود نیروی متخصص در حوزه تولید محتوای چندرسانه ای و روایت تعاملی، محدودیت های مالی ناشران و شکست محتوای تولید شده در رقابت با محصولات مشابه غیرایرانی با مشکلاتی مواجه است. نبود مبانی نظری غنی در حوزه خواندن دیجیتال و زیرساخت های فنی برای پشتیبانی از این محصولات از دیگر چالش های تولید هستند.
نتیجه گیری: مخاطب شناسی مستمر از مسائلی است که تولیدکنندگان کتاب تعاملی نسبت به آن توجه کمتری نشان داده اند. در تولید یک داستان تعاملی خوب توجه به روایت تعاملی و ویژگی های چندرسانه ای ضروری است. در کتاب های مورد بررسی بسیاری از ویژگی های روایت تعاملی مانند خلق مشترک، نوشتن برخط و ارتباط مخاطبان با هم مورد توجه نبود و ویژگی های چندرسانه ای نیز در بسیاری موارد سبب قطع پیوستگی در خواندن می‎شود

شناسایی عوامل مؤثر در رقابت‌پذیری رسانه‌های مکتوب با شبکه‌های اجتماعی در راستای ادامۀ حیات

گلنار شجاعی باغینی

. زمینه و هدف: حضور رسانه های جدید و شبکه های اجتماعی چالشی برای روزنامۀ چاپی ایجاد کرده است. به نظر می رسد که عادت های مخاطبان در حال تغییر هستند، چرا که کاربران برای اخبار و اطلاعات رایگان به اینترنت مراجعه می کنند. بر این اساس هدف از این پژوهش شناسایی عوامل مؤثر در رقابت پذیری رسانه های مکتوب با شبکه های اجتماعی در راستای ادامۀ حیات در روزنامه خراسان است.
روش: رویکرد پژوهش حاضر کیفی روش آن گرانددتئوری، و ابزارش مصاحبه است، و برای تحلیل از متن کاوی و کدگذاری استفاده ‏شد. پس از مطالعۀ مستندات علمی موجود و مصاحبه های تحلیلی با خبرگان و کارشناسان روزنامۀ خراسان در شهر مشهد، ابعاد و شاخص های بازاریابی به منظور ارائۀ چارچوبی برای رقابت پذیری رسانه های مکتوب با شبکه های اجتماعی در راستای ادامۀ حیات مشخص شدند
یافته ها: نتایج نشان داد مقوله های اصلی در قالب ابعاد شش گانۀ مدل پارادایمی به صورت شرایط علی (پویایی، نوآوری در خدمات، سرعت خدمات و چندرسانه ای بودن در ارائۀ خدمات و تبلیغات)، مقولۀ اصلی، یعنی رقابت پذیری برای ادامۀ حیات (رقابت پذیری استراتژیک، استراتژی رقابت پذیری به روز، دانش سازمانی رقابت پذیری، برنامه ریزی راهبردی در جهت حیات و رقابت پذیری، اولویت بخشی حیات و رقابت پذیری، رقابت پذیری پویا و تغییرمدار، نوآوری تکنولوژیک در رقابت پذیری تخصصی)، راهبرد (مشتری مداری، قابلیت شبکه سازی و ارتباطی در سازمان)، زمینه (مدیریت تغییر، پیچیدگی شرایط مشتریان و محیط)، شرایط مداخله گر محیطی (شرایط زیرساختی و قابلیت های سازمانی، مدیریت دانش و یادگیری سازمانی) و پیامدها (پیامدهای مشهود به معنی حیات، بلوغ و تعالی سازمانی، کسب مزیت رقابتی، کاهش نرخ ریزش مشتریان، افزایش نرخ جذب مشتریان جدید، حفظ و نگهداری مشتری و افزایش درآمد و همچنین پیامدهای نامشهود به معنی ارتقاء رضایت مندی مشتریان، رشد اقتصادی و فرهنگی جامعه، چابکی سازمانی، افزایش قابلیت نوآوری، بهبود جایگاه در بازار رسانه و بهبود بهره وری و عملکرد سازمانی) جای گرفتند.
بحث و نتیجه گیری: نتایج حاصل از این پژوهش نشان می دهد که برای رقابت پذیری رسانه های مکتوب با شبکه های اجتماعی در راستای ادامۀ حیات در درجۀ اول رسانه های مکتوب می بایست رقابت پذیر باشند. آن ها باید به رقابت پذیری استراتژیک، استراتژی رقابت پذیری روزآمد، دانش سازمانی رقابت پذیری، برنامه ریزی راهبردی به منظور حیات و رقابت پذیری، اولویت بخشی حیات و رقابت پذیری، رقابت پذیری پویا و تغییرمدار، نوآوری تکنولوژیک در رقابت پذیری تخصصی توجه داشته باشند.

فضای شهری هیبریدی و پدیده شهروند دایکاتومی در قرن بیست و یکم نمونه مورد مطالعه: شهر تهران

زهره داودپور

اهداف و زمینه ها: امروزه فناوری به عنوان جز جدایی ناپذیر از زندگی، شهرها را تحت تاثیر تغییراتی بنیادین و کارکردی قرارداده و به نوعی ویژگی نوین آنها در قرن بیست ویکم شناخته می شود. این دگرگونی ها فضای زندگی را دوگانه و به تبع آن شهروندانی با رفتاری متفاوت را به وجود آورده است. به بیان دیگر فضای شهری هیبریدی، شهروند دایکاتومی با عملکرد دوگانه واقعی-مجازی را خلق کرده است. این پژوهش به دوگانگی فضایی-عملکردی شهروندان در شهر تهران به واسطه دنیای مجازی و دنیای واقعی می پردازد.
روش شناسی: پژوهش از نظر ماهیت و هدف، کیفی و کاربردی است. جمع آوری داده ها علاوه بر مطالعات میدانی و اسنادی، از طریق پرسشنامه آنلاین به صورت تصادفی ساده صورت گرفته است. از آنجا که جامعه مورد مطالعه-شهر تهران- از نظر محدوده و جمعیت برای این پژوهش نامحدود بوده در نتیجه تعداد نمونه بر اساس فرمول کوهن 559 عدد تعیین گردید که جهت اطمینان بیشتر 660 پرسشنامه از 22 منطقه تکمیل شده است. روایی پرسشنامه از طریق 35 عدد پرسشنامه آزمون و پایایی بر اساس آلفای کرونباخ سنجیده شد.
یافته ها: همبستگی و رابطه معناداری میان متغیرهای پژوهش وجود دارد؛ ارتباط تعاملات اجتماعی و کالبد شهری اولویت بیشتری نسبت به فناوری دارند در نتیجه همین امر تاکیدی بر تعامل شهروند با شهر در عصر فناوری است؛ به عبارت دیگر فناوری نقش حلقه واسط و تسهیل گر ارتباطی را بازی می کند.
نتیجه گیری: بررسی ها نشان می دهد که از تعامل متقابل سه عنصر اصلی شهر(کالبد)، شهروند و فناوری، پدیده شهروند دایکاتومی و فضای هیبریدی در تهران رو به فزونی است.

ارائه‌ی‌الگوی ‌تأثیر ‌تعاملات ‌پژوهشی‌ ‌اعضای ‌هیات‌علمی ‌و ‌دانشجویان ‌با ‌کتابداران ‌بر ‌تولیدات ‌علمی: ‌رویکرد ‌داده‌بنیاد

صفیه طهماسبی لیمونی

زمینه و هدف: اهمیت همکاری بین کتابداران و دانشگاهیان در افزایش موفقیت علمی دانشجویان و ظرفیت پژوهش به طور گسترده ای شناخته شده است. هدف این پژوهش ارائه الگوی تاثیر تعاملات پژوهشی اعضای هیات علمی و دانشجویان با کتابداران بر تولیدات علمی با رویکرد داده بنیاد است.
روش پژوهش: این پژوهش در چارچوب رویکرد کیفی و با به کارگیری روش پژوه ش داده بنیاد انجام گرفته است. ابزار جمع آوری داده ها، پرسشنامه با سوالات بازبود و به منظور گردآوری اطلاعات از نمونه گیری نظری با روش هدفمند استفاده شد، که بر مبنای آن سوالات پرسشنامه بین20 نفر از اعضای هیات علمی و کتابداران توزیع و جمع آوری شد. تجزیه و تحلیل داده ها در سه مرحله کدگذاری باز، کدگذاری محوری و کدگذاری انتخابی انجام و بر اساس آن مدل کیفی پژوهش طراحی شد.
یافته ها: یافته ها نشان داد از مجموع 264 کد باز شناسایی شده 44 کد محوری و در نهایت 10 کد انتخابی شناسایی شدند که در قالب مدل پارادیمی شامل بهبود تعاملات پژوهشی اعضای هیات علمی و دانشجویان با کتابداران در تولیدات علمی به عنوان مقوله ی محوری و شرایط علی(آموزش مهارت ها و سواد اطلاعاتی، تعامل و تجربیات دانشی)، عوامل زمینه ای(مشاوره ی اطلاعاتی و پژوهشی، منابع پژوهشی)، شرایط مداخله گر(قوانین و مقررات پژوهشی )، راهبردها(ارزیابی برونداد علمی، مدیریت منابع پژوهشی) و پیامدها(افزایش تولیدات علمی، مدیریت هزینه و کار تیمی) قرار گرفت.
نتیجه گیری: 6 طبقه عوامل (علّی، زمینه ای، مداخله گر، مقوله ی اصلی، راهبردها و پیامدها) مؤثر شناسایی شده در تعاملات پژوهشی جامعه ی مورد بررسی، نقش بهینه ای در زمینه ی شناسایی اولویت های پژوهشی دانشگاه و حمایت از محققان، امکان پذیر کردن انجام فعالیت های پژوهشی گسترده و بهبود تولیدات علمی دارند. پذیرش و گسترش سریع رویکرد نوین استفاده از این گونه تعاملات و به کارگیری عوامل شناسایی شده در برنامه های توسعه دانشگاه ها بیش از هر چیز، نتیجه مزایا و فوایدی است که در این رویکرد فناورانه نهفته است.