تعامل انسان و اطلاعات

استخراج ماشینی کلیدواژه با مدل‌سازی موضوعی ال. دی. اِی.: شباهت‌سنجی با کلیدواژه‌های استاندارد و ارزیابی کاربران

نصرت ریاحی نیا

زمینه و هدف: هدف این پژوهش، بررسی نتایج استخراج خودکار کلیدواژه از فهرست مندرجات کتاب های الکترونیکی فارسی حوزۀ علوم با استفاده از مدل سازی موضوعی ال. دی. اِی.، سنجش شباهت کلیدواژه های خروجی با کلیدواژه های استاندارد و ارزیابی کاربران از کلیدواژه های استخراج شده به صورت ماشینی است.
روش پژوهش: این پژوهش کاربردی، از نوع پژوهش های متن کاوی و به جنبۀ روش های مورداستفاده در آن پژوهش آمیخته است. از مدل سازی موضوعی ال. دی. اِی. برای استخراج کلیدواژه از فهرست های مندرجات کتاب ها استفاده شده و نتایج کاربرد مدل با دو روش سنجش کسینوس شباهت و پژوهش کیفی توسط کاربران مورد ارزیابی قرار گرفته است.
یافته ها: فهرست های مندرجات مورد بررسی با میانگین پیراسته ۲۶۰.۰۲ کلمه از متون با طول متوسط محسوب می شوند و حدود ۲۰ درصد از کلمات آن ها را ایست واژه ها تشکیل داده اند. میان کلیدواژه های استاندارد سرعنوانی و کلیدواژه های خروجی مدل ال. دی. اِی. کسینوس شباهت، ۰.۰۹۳۲، بسیار پایین به دست آمد. توافق کامل کاربران نشان داد کلیدواژه های خروجی مدل موضوعی ال. دی. اِی. حوزه موضوعی کل پیکره را نشان می دهند، اما ازنظر کاربران به ترتیب کلیدواژه های سرعنوانی استاندارد، کلیدواژه های مستخرج از مدل در زیرحوزه های موضوعی و کلیدواژه های مستخرج از مدل با کل پیکره در توصیف موضوعات هر تک مدرک موفق اند.
نتیجه گیری: کلیدواژه های به دست آمده از مدل موضوعی ال. دی. اِی. را می توان در مجموعه های ناشناخته به منظور استخراج محتوای موضوعی ناآشکار کل مجموعه به کار برد، اما برای ربط دقیق موضوع به مدرک در پیکره های بزرگ با موضوعات ناهمگن و متنوع، نمی توان از این روش استفاده کرد. این روش در رویه های رسمی توصیف موضوعی تک تک مدارک به صورت مستقل می تواند به عنوان یک سیستم پیشنهاددهنده کلیدواژه به نیروی انسانی نمایه ساز به کار گرفته شود.

تدوین و اعتباریابی مقیاس سنجش تجربه سواد اطلاعاتی مبتنی بر نظریه فعالیت

اعظم صنعت جو

زمینه و هدف: هدف پژوهش حاضر، ساخت و اعتباریابی پرسش نامه تجربه سواد اطلاعاتی در محیط کار با تأکید بر نظریه فعالیت است.
روش پژوهش: پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی است که به روش پیمایشی انجام شده است. پژوهش حاضر، پژوهش کمّی است که با رویکرد طراحی ابزار انجام شده است. در این پژوهش به منظور بررسی ویژگی های روان سنجی پرسش نامه، از روش نمونه تصادفی طبقه ای نسبتی ۸۶ نفری از کارکنان گروه های آموزشی مختلف دانشگاه فردوسی مشهد در سال ۱۳۹۹-۱۴۰۰ استفاده شده است. همچنین از روش های ساخت پرسش نامه همچون روایی ظاهری، محتوایی و تحلیل عاملی تأییدی برای بررسی روایی سازه استفاده شد. به منظور بررسی همسانی درونی نیز آلفای کرونباخ به کار رفت. در این پژوهش به منظور تجزیه وتحلیل داده ها از نرم افزارهای آماری Smart pls و SPSS استفاده شد.
یافته ها: شاخص روایی محتوایی و ظاهری مقیاس، مقدار مطلوب به دست آمد. همچنین مقدار آماره t در تمام موارد بزرگ تر از ۱.۹۶ و در بارگذاری عاملی نیز همه عامل ها با میزان تبیین مناسبی در تحلیل عاملی، (از ۰.۴ بزرگ تر) تأیید شدند. آلفای کرونباخ برای همه عامل ها مقدار قابل قبول ۰.۷ تا ۰.۹ بود.
نتیجه گیری: نتایج حاکی از تأثیر عوامل تجربه سواد اطلاعاتی باتوجه به نظریه فعالیت است. مقیاس طراحی شده به منظور بررسی تجربه سواد اطلاعاتی در محیط کار باتوجه به عوامل نظریه فعالیت، مناسب ارزیابی شده و استفاده از آن برای سنجش مفهوم جدید سواد اطلاعاتی، یعنی تجربه سواد اطلاعاتی که به نظریه فعالیت می پردازد، توصیه می گردد

ارزیابی رابطه بین برون‌سپاری فناوری اطلاعات با خط‌مشی‌گذاری استراتژیک (موردمطالعه: دانشگاه آزاد اسلامی)

مسعود صمدزاده

زمینه و هدف: این پژوهش با هدف ارزیابی رابطه بین برون سپاری فناوری اطلاعات با خط مشی گذاری استراتژیک در دانشگاه آزاد اسلامی به انجام رسیده است.
روش پژوهش: روش پژوهش برحسب هدف، بنیادی - کاربردی برحسب نوع داده، آمیخته (کیفی - کمی) از نوع اکتشافی؛ برحسب زمان گردآوری داده، مقطعی و برحسب روش گردآوری داده ها و یا ماهیت و روش پژوهش، پیمایشی است. جامعه آماری بخش کیفی پژوهش شامل اساتید، مدیران و کارشناسان ارشد حوزه فناوری اطلاعات و همچنین اساتید، مدیران و کارشناسان ارشد حوزه سرمایه گذاری و توسعه دانشگاه آزاد اسلامی است. برای تعیین نمونه های این پژوهش و تعیین این گروه از خبرگان از روش نمونه¬گیری غیرتصادفی هدفمند به تعداد 16 نفر استفاده شده است. گروه دوم از جامعۀ آماری این پژوهش، شامل کلیه کارکنان، مدیران و کارشناسان ارشد حوزه فناوری اطلاعات و معاونت توسعه و سرمایه گذاری دانشگاه های آزاد اسلامی شهر تهران به تعداد 156 نفر است که به روش سرشماری همه اعضاء جامعه آماری موردمطالعه قرار گرفتند. برای گردآوری داده ها از ابزارهای مصاحبه ساختاریافته و پرسش نامه محقق ساخته استفاده شده است. پایایی پرسش نامه بر اساس ضریب آلفای کرونباخ 733/0 محاسبه گردید.
نتایج: در بخش کیفی تجزیه وتحلیل و تدوین خط مشی، اجرای خط مشی گذاری استراتژیک و ارزیابی خط مشی استراتژیک به عنوان ابعاد خط مشی گذاری استراتژیک و عملکرد سیستم فناوری، ارائه خدمات پشتیبانی سیستمی فناوری اطلاعات سبز، شکاف کاربردی فناوری اطلاعات، اهمیت استراتژیک، ویژگی های سازمان و پروژه و ویژگی های تأمین کنندگان و پروژه به عنوان ابعاد برون سپاری فناوری اطلاعات شناسایی شدند. یافته های پژوهش در بخش کمی نیز نشان دادبین برون سپاری فناوری اطلاعات با عملکرد سیستم فناوری اطلاعات، ارائه خدمات پشتیبانی سیستم، فناوری اطلاعات، شکاف کاربردی فناوری اطلاعات، اهمیت استراتژیک، ویژگی های سازمان و پروژه و ویژگی های تأمین کنندگان و پروژه رابطه مثبت و معنی دار وجود دارد.
نتیجه گیری: باتوجه به نتایج این پژوهش می توان گفت برون سپاری فناوری اطلاعات می تواند باعث اثربخشی سازمانی، ارائه خدمات بهتر و کاهش هزینه ها شود.

تأثیر افزایش خلق مثبت و اشتیاق تحصیلی بر قدرت تصمیم‌گیری در تعامل با اطلاعات

خاتون وکیلی

زمینه و هدف: هدف از انجام پژوهش حاضر بررسی تأثیر افزایش خلق مثبت و اشتیاق تحصیلی - عاطفی، رفتاری و شناختی در قدرت تصمیم گیری در تعامل با اطلاعات در دانشجویان پسر فنی مهندسی دانشگاه نوشیرانی است.
روش پژوهش: روش پژوهش توصیفی و از نوع همبستگی است. نمونه آماری در این مطالعه، ۷۰ نفر به صورت نمونه در دسترس از دانشجویان پسر رشته فنی مهندسی نوشیرانی در سال تحصیلی ۱۴۰۰-۱۳۹۹ است. روش نمونه گیری در تحقیق حاضر تصادفی ساده است. برای تعیین حجم نمونه در این پژوهش، از جدول کرجسی مورگان استفاده شده است. جهت گرد آوری داده ها، از پرسش نامه عوامل مؤثر در افزایش خلق مثبت و مقیاس اشتیاق تحصیلی - اشتیاق رفتاری، عاطفی و شناختی و پرسش نامه قدرت تصمیم گیری استفاده شده است. تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزار (PLS) انجام شد.
یافته ها: نتایج دلالت بر این داشت که تأثیر خلق مثبت بر قدرت تصمیم گیری دارای مقدار معناداری ۷۴۳/۷ بوده که این مقدار در سطح اطمینان 95% معنادار است. تأثیر اشتیاق تحصیلی بر قدرت تصمیم گیری دارای مقدار معناداری ۵۷۹/۸ بوده که این مقدار در سطح اطمینان 95% معنادار است، بنابراین با احتمال ۹۵ درصد ادعای محقق تأیید می شود. همچنین هر سه مؤلفه این متغیر شامل اشتیاق رفتاری - اشتیاق عاطفی و اشتیاق شناختی در سطح اطمینان ۹۵% بر قدرت تصمیم گیری تأثیر مثبت و معنادار داشته اند. براین اساس می توان گفت دو متغیر اشتیاق تحصیلی و خلق مثبت روی هم رفته ۹/۸۶ درصد بر قدرت تصمیم گیری تأثیرگذارند.
نتیجه گیری: هر سه مؤلفه اشتیاق تحصیلی که شامل اشتیاق رفتاری - اشتیاق عاطفی و اشتیاق شناختی بر قدرت تصمیم گیری تأثیر داشته اند. همچنین خلق مثبت بر قدرت تصمیم گیری اثر مثبت دارد.

شایستگی‌های شغلی مطلوب برای تصدی شغل مشاوره اطلاعاتی در ایران

محمد زره ساز

زمینه و هدف: مشاوران اطلاعاتی باتوجه به نقش های متفاوتی که در کتابخانه ها و یا سازمان های دیگر می توانند بر عهده بگیرند وظایف متفاوتی بر عهده دارند. این وظایف مبتنی بر نیازهای سازمان و البته تحولات جاری به ویژه در حوزه فناوری های نوظهور است. اولین وظیفه مشاور اطلاعاتی در یک سازمان می تواند کمک به تعیین خط مشی ها و نیازهای اطلاعاتی آن سازمان باشد. هدف از این پژوهش، تعیین مدل شایستگی های شغلی مطلوب برای تصدی شغل مشاوره اطلاعاتی در ایران است.
روش پژوهش: این پژوهش از نوع کاربردی و با استفاده از روش های تحلیل مضمون و تحلیل دلفی در پاییز و زمستان ۱۳۹۹ انجام شده است. جامعه پژوهش در بخش اول شامل متون حوزه مشاوره اطلاعاتی و در دو بخش دلفی شامل متخصصان و افراد باتجربه از منظر حرفه ای در حوزه مشاوره اطلاعاتی است. در این پژوهش از یک سیاهه کدگذاری و دو پرسش نامه برای پنل های دلفی به عنوان ابزارهای گردآوری داده استفاده شده است. برای تجزیه وتحلیل داده ها نیز از نرم افزار spss بهره گرفته شده است.
یافته ها: یافته ها بیانگر افزایش امتیاز انواع شایستگی های فردی، دانشی و مهارتی در سطح پیشرفته نسبت به سطح پایه بود. ضمن اینکه میانگین امتیازات شایستگی ها در هر دو سطح از سطح متوسط بیشتر بود. این یافته نشان می دهد که با وجود اهمیت بالای همه شایستگی ها در هر دو سطح حرفه ای، اهمیت بسیاری از شایستگی ها در سطح پیشرفته که در آن، مسئولیت های پیچیده تری برای متصدیان شغل مشاوره اطلاعاتی متصور است بالاتر است.
نتیجه گیری: در مدل پیشنهادی پژوهش انواع شایستگی های فردی، دانشی و مهارتی موردنیاز در دو سطح حرفه ای مقدماتی و پیشرفته معرفی شده اند. باید توجه داشت که ارائه آموزش های تخصصی به متقاضیان شغل هایی همانند مشاوره اطلاعاتی می تواند سبب تقویت شایستگی های شغلی مطلوب در آنها شود. ازاین رو، در هنگام شروع به کار در مشاغلی همچون مشاوره اطلاعاتی متقاضیان باید سطح قابل قبولی از شایستگی ها را دارا باشند و با دیدن آموزش های تکمیلی، دانش افزایی و مهارت افزایی لازم برای تصدی سطوح بالاتر و پیچیده تری از مسئولیت ها را تجربه کنند.

ضرورت و جایگاه سواد بصری در آموزش و یادگیری در عصر رسانه

صالح رحیمی

زمینه و هدف: باتوجه به افزایش روزافزون حجم اطلاعات در دنیای کنونی و ضرورت استفاده از تصاویر در حوزه های مختلف، اهمیت سواد بصری بر کسی پوشیده نیست و پژوهش ها نشان می دهد که سواد بصری در یادگیری تأثیر مثبتی دارد. ازاین رو در این پژوهش هدف، تعیین جایگاه سواد بصری و پی بردن به ضرورت استفاده آن در آموزش و یادگیری و همچنین تعیین مؤلفه های سواد بصری در جهت بهبود یادگیری است.
روش پژوهش: این مقاله با استفاده از روش اسنادی (کتابخانه ای) و به شیوه پژوهش توصیفی، به مرور متون حوزه سواد بصری پرداخته و رویکردهای مختلف حوزه سواد بصری را مورد مداقه قرار داده است.
یافته ها: سواد بصری به طور معمول به عنوان توانایی ارزیابی، تحلیل و تفسیر معانی تصاویر و استفاده از آن است و به¬عنوان یک مفهوم جدایی ناپذیر از دنیای کنونی و سیر پیشرفت آن لازم است.
نتیجه گیری: استانداردهای سواد بصری به ما کمک می کند تا بتوانیم بر مبنای یک چارچوب منطقی و از پیش تعریف شده به بررسی، تحلیل، درک و شناخت عناصر دیداری بپردازیم و سبب می شود تا افراد بتوانند به شیوه مناسب تری از منابع اطلاعاتی در قالب تصاویر و نمادها بهره مند شوند. مفهوم سواد بصری روزبه روز توسعه بیشتری می یابد و نیاز به ابزار و فناوری های پیشرفته تری دارد.