هدف: پژوهش حاضر با هدف مقایسه چتجیپیتی ۴ و جمنای ۲.۵ پرو در رفع نیازهای اطلاعاتی دانشجویان دکتری به زبان فارسی انجام شد. تمرکز اصلی پژوهش بر این بود که هر مدل در پاسخگویی به نیازهای اطلاعاتی دانشگاهی، تخصصی و فارسیزبان تا چه اندازه دقیق، مرتبط، قابلفهم، کاربردی، متنوع و پشتیبان فرایند جستجوی علمی عمل میکند.
روش: پژوهش با رویکرد ترکیبی انجام شد. مشارکتکنندگان شامل ۳۶ دانشجوی دکتری دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی دانشگاه خوارزمی در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۴ بودند که به شیوه هدفمند انتخاب شدند. در بخش کمی، از پرسشنامه اولیه و پرسشنامه مقایسهای استفاده شد و دانشجویان پس از تعامل مستقیم با هر دو مدل، شاخصهای مورد نظر را ارزیابی کردند. در بخش کیفی، پروتکل بلنداندیشی، مصاحبه نیمهساختاریافته و مشاهده فرایند تعامل با کمک نرمافزار مورائه به کار رفت. دادههای کمی با آزمون رتبههای علامتدار ویلکاکسون و دادههای کیفی با کدگذاری در مکسکیودا تحلیل شدند.
یافتهها: این پژوهش نشان دادند که برتری دو مدل یکدست نیست. چتجیپیتی ۴ در عملکرد کلی بهطور معناداری بالاتر ارزیابی شد و کاربران آن را در آغاز جستجو، نظم تعامل، صورتبندی اولیه مسئله و ایجاد اعتمادبهنفس اطلاعیابی مطلوبتر دانستند. در مقابل، جمنای ۲.۵ پرو در دقت ادراک شده کاربران در خصوص پاسخهای علمی و تخصصی، تنوع اطلاعات، پوشش ابعاد موضوع و کاربردیبودن پاسخها برتری معنادار داشت. تفاوت دو مدل از نظر قابلفهم بودن معنادار نبود. یافتههای کیفی نیز نشان داد جمنای ۲.۵ پرو بیشتر با عمق محتوایی، جامعیت و پشتیبانی از کار پژوهشی پیوند دارد؛ در حالی که چتجیپیتی ۴ بیشتر با روانی گفتوگو، سازماندهی پاسخ و اطمینانبخشی توصیف شد.
نتیجهگیری: نتایج نشان میدهد این دو مدل ابزارهایی مکملاند. چتجیپیتی ۴ برای شروع جستجو و نظمبخشی ذهنی مناسبتر است و جمنای ۲.۵ پرو برای پرسشهای تخصصی و پژوهشی کاربرد بیشتری دارد. بااینحال، هیچیک جایگزین پایگاههای علمی، داوری متخصص و ارزیابی انتقادی پژوهشگر نیستند.
