fa طراحی الگوی تاب‌آوری شناختی در صنعت هوانوردی(ابعاد، مقوله‌ها و مضامین) روانشناسی شناختی psychology of human behavior پژوهشي Research <span style="font-size:11pt"><span style="line-height:normal"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:&quot;B Nazanin&quot;">هدف پژوهش حاضر، تبیین و طراحی الگوی نظری تاب‌آوری شناختی عملیاتی خلبانان در صنعت هوانوردی نظامی بود؛ مفهومی که بر سازوکار حفظ، بازیابی و بازتنظیم کارکردهای اجرایی و نظام پردازش اطلاعات ذهن در مواجهه با استرس حاد و مضایق عملیاتی پرواز دلالت دارد. این مطالعه با رویکرد کیفی و بر اساس راهبرد نظریه داده‌بنیاد (نسخه اشتراس و کوربین، ۱۹۹۸) اجرا شد. داده‌های مورد نیاز از طریق مصاحبه‌های عمیق نیمه‌ساختاریافته با ۱۵ نفر از متخصصان حوزه علوم شناختی و خلبانان ارشد عملیاتی (با سابقه بیش از ۲۰۰۰ ساعت پرواز) گردآوری گردید؛ فرآیند نمونه‌گیری به شیوه نظری و تا دست‌یابی به کمال مفهوم‌سازی (اشباع نظری) ادامه یافت. واکاوی داده‌ها مستند به فرآیند نظام‌مند کدگذاری در سه مرحله باز، محوری و انتخابی صورت پذیرفت.</span></span></span></span></span></span></span> <div style="text-align: justify;"><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:107%"><span style="font-family:&quot;B Nazanin&quot;">تحلیل‌های کیفی آشکار ساخت که پدیده محوری این پژوهش، تاب‌آوری شناختی عملیاتی خلبانان بود که در قالب سازه‌ای پویا، چندبعدی و بافت‌محور تبیین شد. این سازه مفهومی، محصول تعامل هم‌افزا و سیستماتیک سه بعد کلان قلمداد گردید: بعد فردی (شامل کارکردهای شناختی پایه و عالی، بازداری اجرایی، مؤلفه‌های هیجانی-انگیزشی، الگوهای شخصیتی، پایداری جسمانی و حافظه ضمنی ناشی از تجربه پروازی)، بعد سازمانی (مشتمل بر تکالیف تیمی و اشاعه فرهنگ ایمنی) و بعد خانوادگی (به عنوان منبع حمایت عاطفی و روانی). دستاورد بنیادین این تحقیق، ارائه یک چارچوب مفهومی منسجم جهت واکاوی رفتارهای شناختی خلبانان در شرایط بحرانی بود که می‌تواند به عنوان زیربنایی تحلیلی، مبنای توسعه مداخلات کاربردی و پژوهش‌های تجربی آتی در این قلمرو قرار گیرد.</span></span></span></div> <p data-path-to-node="0">The study aimed to explain and design a theoretical model of pilots&#39; operational cognitive resilience in the military aviation industry, a concept referring to the mechanism of maintaining, recovering, and readjusting executive functions and the mind&#39;s information processing system when faced with acute stress and operational constraints of flight. This study was conducted using a qualitative approach and based on the grounded theory strategy (Strauss and Corbin&#39;s version, 1998). The required data were gathered through in-depth, semi-structured interviews with 15 experts in the field of cognitive sciences and senior operational pilots (with a history of over 2000 flight hours); the sampling process continued using a theoretical approach until achieving conceptual saturation. Data analysis was carried out through a systematic coding process in three stages: open, axial, and selective coding.</p> <p data-path-to-node="1" style="text-align: justify;">Qualitative analyses revealed that the core phenomenon of this study was pilots&#39; operational cognitive resilience, which was explained as a dynamic, multidimensional, and context-bound construct. This conceptual construct was considered the product of a synergistic and systematic interaction among three major dimensions: the individual dimension (including basic and higher cognitive functions, executive inhibition, emotional-motivational components, personality patterns, physical stability, and implicit memory resulting from flight experience), the organizational dimension (comprising team tasks and the promotion of a safety culture), and the family dimension (as a source of emotional and psychological support). The fundamental achievement of this research was providing a coherent conceptual framework for analyzing pilots&#39; cognitive behaviors under crisis conditions, which can serve as an analytical foundation for developing future applied interventions and empirical research in this domain.</p> تاب‌آوری شناختی عملیاتی, هوانوردی نظامی,نظریه داده‌ بنیاد, ایمنی پرواز Operational Cognitive Resilience, Military Pilots, Military Aviation, Grounded Theory, Flight Safety 0 0 http://jcp.khu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2290-1&slc_lang=fa&sid=1 dariush malekpour داریوش مالک پور dariushmalekpor@ut.ac.ir 100319475328460010009 100319475328460010009 Yes University of Tehran دانشگاه تهران Abolghasem Naderi ابوالقاسم نادری anaderi@ut.ac.ir 100319475328460010010 100319475328460010010 No University of Tehran دانشگاه تهران hassan mahjub حسن محجوب hassanmahjub@ut.ac.ir 100319475328460010011 100319475328460010011 No University of Tehran دانشگاه تهران Mitra Ezzati میترا عزتی ezati.m@ut.ac.ir 100319475328460010012 100319475328460010012 No University of Tehran دانشگاه تهران