fa ارزیابی پایداری آبخوان مشهد - چناران در محدوده شهر مشهد هیدروژئولوژی (آب های زیرزمینی) Hydrogeology مقاله پژوهشی Original Research <div style="text-align: justify;"><span style="color:#000000;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:yekanYW;"><span style="line-height:2;">در مناطق خشک و نیمه‌خشک، فشار فزاینده بر منابع آب زیرزمینی، پایداری کمی آبخوان‌ها را با چالش‌های جدی مواجه ساخته است. آبخوان مشهد - چناران به ‌عنوان یکی از مهم‌ترین آبخوان‌های آبرفتی شمال شرق ایران و منبع اصلی تأمین آب شرب شهر مشهد، طی سال‌های اخیر تحت تأثیر برداشت‌های گسترده قرار گرفته است. در این پژوهش، پایداری کمی آبخوان مشهد - چناران بر اساس تحلیل هم‌زمان تغییرات دبی چاه‌ها، ضخامت اشباع آبخوان، ضریب آبدهی ویژه (Sy)، ظرفیت ویژه (Q/s) و افت ویژه (s/Q) طی دوره آبی 1396-1395 تا 402-1401 ارزیابی شده است. نتایج نشان می‌دهد در طی دوره مطالعه، دبی چاه‌ها، به‌ ویژه در نواحی جنوب شرقی و مرکزی آبخوان، کاهش محسوسی داشته و هم‌زمان، ضخامت اشباع آبخوان روندی کاهشی را تجربه کرده است. آبدهی ویژه آبخوان از حدود 0/95 به حدود 0/25 کاهش یافته است که بیانگر کاهش حدود ۷۴ درصدی ظرفیت ذخیره‌سازی آبخوان می‌باشد. همچنین، ظرفیت ویژه (Q/s) از حدود 0/63 به 0/43 میلیون مترمکعب در سال کاهش‌یافته است که معادل کاهش حدود ۳۲ درصدی این شاخص است. در مقابل، افت ویژه (s/Q) از حدود1/56 به 2/30 متر افزایش یافته که نشان‌دهنده افزایش حدود ۴۷ درصدی افت سطح ایستابی به‌ازای دبی برداشت و کاهش کارایی هیدرولیکی سیستم بهره‌برداری آبخوان است. نتایج تحلیل مساحتی پایداری کمی آبخوان در دوره آبی 1402-1401 نشان می‌دهد که حدود ۳۵ درصد از مساحت آبخوان در وضعیت ناپایدار، ۴۲ درصد در وضعیت نیمه‌پایدار و تنها ۲۳ درصد در وضعیت پایدار قرار دارد. به‌ طور کلی، نتایج این پژوهش بیانگر تشدید ناپایداری کمی آبخوان مشهد - چناران و ضرورت بازنگری در الگوی بهره‌برداری، کنترل برداشت و پایش مستمر سطح ایستابی به ‌منظور حفظ بهره‌برداری پایدار از آبخوان است.</span></span></span></span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="line-height:2;"><span style="color:#000000;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:yekanYW;">The intensive exploitation of groundwater resources in arid and semi-arid regions poses serious challenges to the quantitative sustainability of aquifers. The Mashhad&ndash;Chenaran aquifer, one of the most important alluvial aquifers in north-eastern Iran and the main source of drinking water for the city of Mashhad, has experienced increasing stress in recent years. This study evaluated the quantitative sustainability of the aquifer during the 2015&ndash;2016 to 2021&ndash;2022 hydrological periods, based on an integrated analysis of well discharge, aquifer saturated thickness, specific yield (Sy), specific capacity (Q/s) and specific drawdown (S/Q). The results indicate a notable decline in well discharge, particularly in the southeastern and central parts of the aquifer. Concurrently, the saturated thickness of the aquifer decreased. Specific yield declined from approximately 0.95 to 0.25, corresponding to a reduction of around 74% in aquifer storage capacity. Additionally, the specific capacity decreased from approximately 0.63 to 0.43 MCM&middot;yr⁻&sup1;&middot;m⁻&sup1;, representing a reduction of around 32%. Meanwhile, specific drawdown increased from approximately 1.56 to 2.30 m, indicating a 47% increase in water-level decline per unit discharge, as well as a reduction in the hydraulic efficiency of groundwater exploitation. Areas of the aquifer were assessed for sustainability during the 2021&ndash;2022 hydrological period, and it was found that approximately 35% of the aquifer area was classified as unstable, 42% as semi-stable, and only 23% as stable. Overall, the findings demonstrate an intensification of quantitative instability in the Mashhad&ndash;Chenaran aquifer, emphasising the need to revise groundwater abstraction practices, control pumping rates and implement continuous monitoring to ensure the aquifer is exploited sustainably.</span></span></span></span></div> ضخامت اشباع آبخوان, دبی چاه‌ها, پایداری کمی آبخوان, آبخوان مشهد - چناران Aquifer saturated thickness, well discharge, quantitative aquifer sustainability, Mashhad–Chenaran aquifer 68 85 http://jeg.khu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1901-2&slc_lang=fa&sid=1 Hossein Mohammadzadeh حسین محمدزاده mohammadzadeh@um.ac.ir 10031947532846007461 10031947532846007461 Yes Ferdowsi university of Mashhad دانشگاه فردوسی مشهد Nazanin Nesari Ashkzari نازنین نثاری اشک زری nesari.nazanin78@gmail.com 10031947532846007462 10031947532846007462 No Ferdowsi university of Mashhad دانشگاه فردوسی مشهد Mahmoud Arjmand Sharif محمود ارجمند شریف mst.mahmood@gmail.com 10031947532846007463 10031947532846007463 No Regional Water Company of Khorasan Razavi شرکت آب منطقه‌ای خراسان رضوی