fa مطالعه تطبیقی سیاست‌های محیط‌زیستی ایران و کشورهای اتحادیه عرب؛ منطقه‌گرایی مسئولانه و تأثیرات جامع بر توسعه پایدار جغرافیای سیاسی Political geography پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><b><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">نوع مقاله:&nbsp;<br> مقاله پژوهشی<br> <br> <br> تاریخ دریافت:20/10/1400<br> تاریخ بازنگری: 25/11/1400<br> تاریخ پذیرش: 28/11/1400<br> تاریخ انتشار: 25/1/1401<br> <br> <br> کلیدواژه‌ها:&nbsp;<br> ایران،<br> پایداری،<br> تاپسیس و آنتروپی شانون،<br> محیط‌زیست،<br> مطالعه تطبیقی. &nbsp;&nbsp; &nbsp;در دهه‌های اخیر، بحران‌های محیط‌زیستی به یکی از چالش‌های اساسی کشورهای در حال توسعه تبدیل شده و ضرورت اتخاذ سیاست‌های هماهنگ و منطقه‌گرا برای مقابله با این بحران‌ها بیش از پیش احساس می‌شود. ایران و کشورهای عضو اتحادیه عرب، به‌دلیل اشتراکات جغرافیایی، اقلیمی و اقتصادی، ظرفیت بالایی برای همکاری محیط‌زیستی دارند. با این حال، تفاوت در سیاست‌گذاری‌ها و عملکردهای محیط‌زیستی آنها نیازمند بررسی تطبیقی دقیق است. از این رو، هدف این پژوهش، تحلیل تطبیقی سیاست‌های محیط‌زیستی ایران و هشت کشور منتخب اتحادیه عرب (مصر، الجزایر، عراق، یمن، مراکش، عربستان، امارات و کویت) با تأکید بر منطقه‌گرایی مسئولانه و تأثیر آن بر توسعه پایدار است. برای این منظور، داده‌های رسمی سازمان ملل در دو مقطع زمانی 2020 و 2024 مبنای تحلیل قرار گرفته و 31 شاخص کلیدی در سه حوزه محیط‌زیستی، اجتماعی و اقتصادی استخراج شده است. روش پژوهش ترکیبی بوده و شامل تحلیل کمی (با استفاده از آنتروپی شانون برای وزن‌دهی شاخص‌ها و مدل تاپسیس برای رتبه‌بندی کشورها) و مطالعات کیفی کتابخانه‌ای است. یافته‌ها در سه مرحله تنظیم شده‌اند: نخست، ارزیابی سیاست‌های محیط‌زیستی در سال 2020؛ دوم، بازنگری تحولات تا 2024؛ و سوم، تحلیل روند شاخص‌های ایران و هشت کشور منتخب اتحادیه عرب صورت گرفته است. یافته‌ها نشان می‌دهد ایران بر اساس نتایج مدل تاپسیس، در سال 2020 با مقدار0.339=Ci رتبه پنجم و در سال 2024 با مقدار0.452= Ciرتبه دوم را در میان کشورهای مورد بررسی کسب کرده و با ارتقاء سه‌رتبه‌ای، بیشترین جهش توسعه‌ای را تجربه نموده است. این ارتقاء با افزایش وزن برخی شاخص‌های اجتماعی (مانند آب آشامیدنی مدیریت‌شده)، اقتصادی (مانند GDP سرانه) و زیرساختی همراه بوده، هرچند چالش‌هایی نظیر افزایش انتشار گازهای گلخانه‌ای و تهدیدات زیستی همچنان پابرجاست. نتایج پژوهش بر ضرورت تقویت سیاست‌های محیط‌زیستی و طراحی سازوکارهای همکاری منطقه‌ای برای تحقق توسعه پایدار تأکید دارد. &nbsp; &nbsp;</span></span></b></div> <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:11.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">In recent decades, environmental crises have become one of the fundamental challenges for developing countries, and the need to adopt coordinated and regional policies to address these crises has become increasingly evident. Iran and the Arab League member states possess significant capacity for environmental cooperation due to their geographical, climatic, and economic similarities. However, differences in their environmental policies and practices necessitate a careful comparative study. Therefore, the purpose of this study is to conduct a comparative analysis of the environmental policies of Iran and eight selected Arab League countries (Egypt, Algeria, Iraq, Yemen, Morocco, Saudi Arabia, the United Arab Emirates, and Kuwait), with an emphasis on responsible regionalism and its impact on sustainable development. For this purpose, official UN data for two points in time, 2020 and 2024, were used as the basis for the analysis, and 31 key indicators were extracted within three dimensions: environmental, social, and economic. The research method is mixed, combining quantitative analysis (using Shannon entropy to weight indicators and the TOPSIS model to rank countries) with qualitative library research. The findings are presented in three stages: first, an assessment of environmental policies in 2020; second, a review of developments up to 2024; and third, an analysis of indicator trends in Iran and the eight selected Arab League countries. The results show that, based on the TOPSIS model, Iran ranked fifth among the countries studied in 2020 with a Ci value of 0.339, and second in 2024 with a Ci value of 0.452, representing the most significant development advancement with a three-rank improvement. This advancement was associated with increases in the weight of certain social (such as managed drinking water), economic (such as GDP per capita), and infrastructure indicators, although challenges such as rising greenhouse gas emissions and biological threats persist. The study highlights the need to strengthen environmental policies and design regional cooperation mechanisms to achieve sustainable development.</span></span></div> ایران, پایداری, تاپسیس و آنتروپی شانون, محیط زیست, مطالعه تطبیقی. Iran, Sustainability, TOPSIS and Shannon Entropy, Environment, Comparative Study. 0 0 http://jgs.khu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-5103-1&slc_lang=fa&sid=1 Behrouz Mohamadrezapour بهروز محمدرضاپور b.mohamadrezapour@gmail.com 100319475328460024578 100319475328460024578 No Urmia University دانشگاه ارومیه Hassan Heidari حسن حیدری Ha.Heidari@urmia.ac.ir 100319475328460024579 100319475328460024579 Yes Urmia University دانشگاه ارومیه