fa تأثیر مورفولین بر حافظه و رفتار بازگشت به رودخانه در ماهی سفید علمی پژوهشی کاربردی S امروزه روند رهاسازی بچه ماهیان سفید در دریای خزر رو به افزایش است و رهاسازی قریب به 200 میلیون قطعه بچه ماهی،عامل تولید و صیدی سالانه معادل 17 هزار تن ماهی سفید در دریای خزر است. استفاده از انواع محرک‌های سیستم بویایی و تقویت‌کننده‌های حافظه نظیر مورفولین باعث تشدید فرایند به‌خاطرسپاری در ماهیان می‌شود به‌نحوی که روند بازگشت به محل‌های تولید مثلی و نوزادی را تسهیل می‌کند.این تحقیق به‌منظور بررسی تأثیر مورفولین بر ضریب بازگشت ماهی سفید‌ از سال 1384 تا 1387 در مرکز تکثیر و پرورش شهید انصاری صورت پذیرفت. ماهیان مولد پس از انتقال به کارگاه (از رود خانۀ خشکرود) به‌صورت ترکیبی تکثیر شده و از لارو و بچه ماهیان حاصل برای انجام آزمایش‌ها استفاده گردید. به‌منظور تعیین بهترین دز مورفولین، تعداد 5480 قطعه بچه ماهی با وزن  5-4 گرم انتخاب و 3 تیمار با سه غلظت ^2-10×5، ^5-10×5، ^7-10× 5 میلی‌گرم بر لیتر از مورفولین بر روی آن‌ها به‌کار رفته و حمام داده  ‌شدند. بچه ماهیان با روش تگ‌های الاستومر علامت‌گذاری و از طریق رودخانۀ خشکرود به دریای خزر رهاسازی شدند. برای صید ماهیان علامت‌گذاری شده درسال 1387 از تور سالیک استفاده گردید. در طول صید  تعداد 505عدد ماهی سفید صید گردید که از آن میان تعداد 34 عدد واجد تگ‌های الاستومر بودند. نتایج کلی نشان دهندۀ افزایش معنی‌دار نرخ بازگشت به خانه² ماهی سفید  به‌هنگام تأثیرپذیری از مورفولین (32/0 درصد) در مقایسه با شاهد (09/0 درصد) است (001/0P<) نرخ بازگشت به خانه برای همۀ نمونه‌های رهاسازی شده در مجموع21/0 درصد محاسبه شد. نتایج در زمینۀ تأثیرپذیری بچه ماهیان از مورفولین حاکی از اختلاف معنی‌دار در نرخ بازگشت به خانه است به‌طوری که غلظت ⁵^-10×5 میلی‌گرم بر لیتر به‌عنوان مؤثرترین دوز (با نرخ بازگشت 62/0 درصد) تعیین گردید (001/0P<). درعین حال غلظت<br>^2-10×5 میلی‌گرم بر لیتر مورفولین دارای نرخ بازگشت به خانه 37/0 درصد و برای غلظت ^7-10×5 نرخ بازگشت معادل 15/0 درصد است. در مجموع با استفاده از تکنیک تگ‌گذاری الاستومر، ضریب بازگشت شیلاتی³  ناشی از تأثیرپذیری از مورفولین در ماهی سفید 7/6 در صد محاسبه گردید. با توجه به نتایج حاصل و بررسی نرخ بازگشت در طی دورۀ 5 ساله رهاسازی ماهی سفید در کشور (5 درصد ) می‌توان به‌کارگیری این ترکیب در کار گاه‌های تکثیر  و بازسازی ذخایر ماهی سفید را پیشنهاد کرد. During the last two decades 200 millions of kutum fingerlings were released into the Caspian Sea Rivers annually which supported more than 17 thousand tons of catch yield.  Retrieving agents were used by many researchers for homing behavior of fishes. To understand the effects of morpholine on kutum fisheries return rate, this project was conducted from 2004 to 2008 using elastomer tagging method for return rate evaluation. Brooders were selected from Khoshkrud River and breeding were done in Shahid Ansari hatchery, Rasht. Totally 5480 fingerlings (4-5g.) were used for determining the dose effects of morpholine (3 treatments: 5×10^-7, 5×10^-5, 5×10^-2mg/lit) in return rate and homing of fishes. Totally, 505 fish were caught out of which 34 had visible implant elastomer (Abc) tags. Return rate was higher in morpholine treatments (0.32%) compared to controls (0.09%). Results revealed that there were significant differences between kutum return rates exposed with 5×10^-5mg/lit (0.62 %) with other treatments i.e.: 5×10^-7 (0.15%) and 5×10^-2 (0.37%) during the experimental period (P<0.001). There were significant differences in sex ratio [M(1.42): F(1)] in recaptured kutums in Khoshkrud River ( x2=6.4  &alpha= 0.05  df= 1).Recapturing rate was  6.7 % compare to recapture rate during last 5 year (5%) revealed that morpholine can be used for return rate enhancing in kutum fishes. مورفولین , ماهی سفید , خشکرود , بازگشت به خانه , حافظه بویایی , 901 914 http://jsci.khu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-3-136&slc_lang=fa&sid=1 H Hosseinzadeh Sahafi همایون حسین زاده صحاف 1003194753284600223 1003194753284600223 No مرکز تحقیقات شیلات ایران