http://serd.khu.ac.ir فصلنامه اقتصاد فضا و توسعه روستایی - مقالات نشریه - سال 1398 جلد8 شماره28 Yektaweb Collection - https://yektaweb.com fa 1398/6/10 http://ndea10.khu.ac.ir/serd/browse.php?a_id=3315&sid=1&slc_lang=fa <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:16px;"><strong><span style="font-family:b nazanin;">عرصه روستایی شهرستان سربیشه از جمله نواحی کم برخورداری بوده که با هدف بهبود وضع نابسامان منابع طبیعی و کاهش اثرات محیط زیستی ناشی از فقر حاکم بر روستاها، با همکاری دو نهاد بین المللی (برنامه عمران ملل متحد و بخش تسهیلات محیط زیستی بانک جهانی) اقدام به اجرای پروژه ترسیب کربن شده است. به دنبال اجرای پروژه یاد شده، گسترش گروه های توسعه روستایی و ایجاد صندوق های خرد اعتباری، از اهم اقداماتی بوده که با هدف توانمندسازی و بهبود وضعیت اقتصادی جامعه روستایی پیگیری شده است. با توجه به گذشت بیش از یک دهه از اقدامات یاد شده، این پرسش اساسی مطرح است که &laquo;در طول اجرای پروژه و گسترش گروه های توسعه روستایی، وضعیت پایداری اقتصاد در روستاهای بخش مرکزی شهرستان سربیشه چه تغییراتی داشته است؟&raquo; به منظور پاسخ به سوال یاد شده، به مطالعه ی 20 روستا پرداخته شد. داده ها به کمک مطالعات اسنادی و میدانی گردآوری شد. تجزیه و تحلیل داده ها با بهره گیری از نماگرهای آمار توصیفی و آمار استباطی انجام شده است. یافته های تحقیق نشان داد ایجاد و گسترش گروه های توسعه روستایی منجر به بهبود پایداری اقتصادی فضا در روستاهای دارای گروه توسعه شده است. در حقیقت گروه های توسعه روستایی با مکانیزم صندوق های خرد اعتباری، سهولت دستیابی به منابع مالی را برای روستائیان در &quot;شرایط پیش از تولید&quot;، &quot;در حین تولید&quot; و &quot;مراحل سخت فروش&quot; فراهم ساخته است.پس از کمک به توانمندی روستائیان از حیث مالی و دانشی، آنان ضمن تقویت فعالیت های از پیش برخوردار، زمینه ای برای فعالیت های جدید در روستاها یافته که می توان در قالب کسب و کارهای جدید در روستاهای بخش مرکزی شهرستان سربیشه (به ویژه روستاهای دارای گروه توسعه روستایی) اعم از آرایشگری، شیرینی پزی، عرق گیری و عروسک سازی مشاهده نمود. ترکیب فعالیت های تقویت شده ی قبلی و پایابی فعالیت های اقتصادی نوظهور در اقتصاد محلی منجر شده تا تبعاتی همچون مازاد اقتصادی و رشد سهم افراد از منابع (تقویت مالکیت) پدیدار شود. </span></strong></span></div> محمود فال سلیمان http://ndea10.khu.ac.ir/serd/browse.php?a_id=3316&sid=1&slc_lang=fa <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:16px;"><strong><span style="font-family:b nazanin;">هدف اصلی مقاله حاضر</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">بررسی عوامل مؤثر بر توزیع درآمد در مناطق روستایی ایران است.</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">برای تحقق این هدف و تعیین روابط بلند مدت بین بهره وری توزیع درآمد و متغیرهای توضیحی، از روش</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">هم انباشتگی</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">جوهانسن- جوسیلیوس </span></strong><strong><span style="font-family:b nazanin;">و الگوی تصحیح</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">خطای</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">برداری</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">(</span></strong><strong><span dir="LTR">VECM</span></strong><strong><span style="font-family:b nazanin;">) استفاده شده است. یافته های</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">حاصل</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">از</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">تخمین</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">تابع</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">بلندمدت</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">مدل، بیانگر تأثیر منفی و معنی دار متغیرهای تحقیق و توسعه، سرمایه گذاری در صنایع روستایی، بهره وری نیروی کار و شاخص نسبت سطح زیر کشت به تعداد نیروی کار بر ضریب جینی است. همچنین تأثیر رشد اقتصادی بر ضریب جینی مثبت و معنادار شده است، از این رو رشد</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">بهره وری</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">نیروی</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">کار</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">کشاورزی</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">منجر</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">به</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">بهبود</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">توزیع</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">درآمد و</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">کاهش</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">فقر در مناطق روستایی</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">می شود و افزایش</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">سرمایه گذاری</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">در</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">صنایع</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">روستایی،</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">افزون</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">بر</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">بهبود</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">توزیع درآمد،</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">از</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">درصد</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">روستاییان</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">کم درآمد</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">نیز</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">خواهد</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">کاست. همچنین،</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">مخارج</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">تحقیقات</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">و</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">آموزش کشاورزی</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">به</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">کاهش</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">ضریب</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">جینی</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">در</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">راستای</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">توزیع</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">عادلانه تر</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">درآمد</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">خواهد انجامید. در این راستا می بایست،</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">زیرساخت های</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">اقتصادی</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">که از</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">عوامل</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">بسیار</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">مهم</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">در</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">رشد</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">و</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">توسعه</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">اقتصادی</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">هر کشور</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">است،</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">در</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">مناطق</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">روستایی</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">و</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">مناطق</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">دارای</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">فقر</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">گسترده، توسعه</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">یابند تا</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">بر</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">میزان</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">عدالت</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">افزوده</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">و</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">از</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">میزان</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">فقر</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">کاسته</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">خواهد</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">شود.</span></strong></span></div> علی سردارشهرکی http://ndea10.khu.ac.ir/serd/browse.php?a_id=3317&sid=1&slc_lang=fa <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:16px;"><strong><span style="font-family:b nazanin;">پژوهش حاضر به دنبال بررسی پیشران ها و آثار تغییر کاربری اراضی در نواحی روستایی دهستان میانجام واقع در شهرستان تربت جام بوده است. بر این اساس پژوهش حاضر از نظر روش توصیفی </span></strong><strong><span style="font-family:sakkal majalla;">&ndash;</span></strong><strong><span style="font-family:b nazanin;"> تحلیلی و از نظر هدف کاربردی است</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">که جهت جمع آوری اطلاعات برحسب مقتضیات پژوهش از شیوه کتابخانه ای و میدانی استفاده شده است. برای تحلیل نتایج از دو نرم افزار </span></strong><strong><span dir="LTR">MICMAC</span></strong><strong><span style="font-family:b nazanin;"> جهت تحلیل پیشران های کلیدی و </span></strong><strong><span dir="LTR">SPSS</span></strong><strong><span style="font-family:b nazanin;"> جهت ارزیابی اثرات تغییر کاربری اراضی استفاده شده است. نتایج تحلیل پیشران های کلیدی نشان داد به لحاظ اثرگذاری مثبت، مؤلفه بهبود زیرساخت ها نظیر راه های ارتباطی و به لحاظ اثرگذاری منفی، مؤلفه هایی نظیر ناآگاهی از قوانین حفاظت اراضی، فرسایش و عدم محصول دهی مطلوب خاک در اثر شدت بهره برداری ها و مؤلفه های طرح ها و برنامه های تغییر کاربری اراضی مدون، گسترش شهر به سمت روستاهای پیرامونی و خزش شهری، افزایش ساخت و ساز خانه های دوم و ویلاها و توسعه راه های ارتباطی از مهمترین پیشران های تأثیرگذار در تغییر کاربری اراضی را شکل می دهند. در بحث ارزیابی اثرات تغییر کاربری اراضی، بیشترین اثر منفی ارزیابی شده توسط ساکنین روستایی مربوط به کاهش جمعیت تولید کننده روستایی به علت مهاجرت آنها به شهرها و گرایش کم آنها به ماندگاری در حریم روستا است که یک پدیده مخرب اجتماعی محسوب می شود. بیشترین اثر مثبت ارزیابی شده توسط ساکنین روستایی نیز متعلق به شاخص هایی از جمله افزایش بهداشت محیط، ساخت مساکن جدید با مصالح ساختمانی بادوام تر، عریض شدن معابر و تسهیل در تردد وسایل نقلیه ی جدید و بهبود زیرساخت ها &nbsp;بوده است.</span></strong></span></div> طاهره صادقلو http://ndea10.khu.ac.ir/serd/browse.php?a_id=3318&sid=1&slc_lang=fa <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:16px;"><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;">روستاهای مرزی عمدتاً به دلیل دوری از مرکز و وجود برخی ناامنی های احتمالی و انزوای جغرافیایی، با مشکلات متعدد اقتصادی و اجتماعی مواجه هستند. بازارچه های مرزی به عنوان یکی از اهرم های مهم توسعه پایدار در نواحی مرزی به شمار می روند و می توانند تأثیرات متعددی بر روستاهای پیرامون خود داشته باشد. لازمه بهره گیری از فرصت های مرتبط با بازارچه های مرزی، تقویت عناصر مشارکت روستایی جهت پیوند و ارتباط با بازارچه های مرزی و توسعه برنامه ریزی مشارکتی و ارائه راهبردهای مطلوب است. در این پژوهش به تبیین روابط و پیوندهای بین بازارچه های مرزی و روستاهای پیرامون با تاکید بر برنامه ریزی مشارکتی و ارائه راهبردهای مطلوب در جهت توسعه آتی این پیوند در شهرستان سردشت پرداخته شده است.</span></span></strong> <strong><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;">روش گردآوری داده ها و اطلاعات، با استفاده از پیمایش و مطالعات میدانی&nbsp; و استفاده از ابزار پرسشنامه بوده است. برای تحقق این هدف، 335 نفر از مردم روستاهای مورد مطالعه (سرپرستان خانوار) بصورت تصادفی و 25 نفر کارشناس که شامل پژوهشگران و محققان، مدیران و مسئولان بازارچه های مرزی و مدیران روستایی (شورا، دهیار) بودند، انتخاب شدند. در نهایت تجزیه و تحلیل داده ها به صورت توصیفی </span></span></strong><strong><span style="color:black;">&ndash;</span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"> تحلیلی و تبیینی از طریق تحلیل </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;">SWOT</span></span></strong> <strong><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;">اقدام به ارائه نقاط قوت، ضعف، فرصت ها، تهدیدها و راهبردهای مؤثر در این زمینه شد. نتایج نشان می دهد نقاط قوت بسیار کمتر از نقاط ضعف بوده است و میزان تأثیرات بازارچه های مرزی بر ابعاد توسعه روستایی، عوامل جلب مشارکت مردمی نیز نسبی و محدود و چندان برجسته نبوده است. بررسی عوامل درونی و بیرونی راهبردها نیز نشان می دهد که سهم تأثیرات عوامل بیرونی با وزن نهایی </span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;">296/3 بیشتر از عوامل درونی با وزن نهایی 230/3 است. </span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;">بر این اساس با توجه به وضعیت موجود، راهبردهای مشارکت روستاییان در بازارچه های مرزی شهرستان سردشت ارائه گردیده و با استفاده از ماتریس کمی برنامه ریزی راهبردی (</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;">QSPM</span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;">) اولویت راهبردها مشخص شده است.</span></span></strong></span></div> محمد ظاهری http://ndea10.khu.ac.ir/serd/browse.php?a_id=3319&sid=1&slc_lang=fa <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:16px;"><strong><span style="font-family:b nazanin;">امروزه </span></strong><strong><span style="font-family:b nazanin;">بخش بسیار مهمی از فعالیت های گردشگری در دنیا مبتنی بر بهره مند شدن از طبیعت است که اکوتوریسم نام گرفته و</span></strong><strong><span style="font-family:b nazanin;"> مناطقی که دارای توان های طبیعی با ارزش تری باشد، بیشتر مورد توجه قرار می گیرد. بخش برزک یکی از چهار بخش تابع شهرستان کاشان در استان اصفهان است که در قسمت جنوب غربی این شهرستان قرار گرفته و دارای جاذبه های طبیعی و انسانی زیادی است. در این پژوهش که به روش توصیفی و تحلیلی انجام گرفته است با استفاده از روش تصمیم گیری چندمعیاره </span></strong><strong><span dir="LTR">ANP</span></strong><strong><span style="font-family:b nazanin;"> ابتدا مهمترین عوامل مؤثر بر توسعه گردشگری روستایی با تأکید بر توسعه اکوتوریسم در منطقه شناسایی شده و سپس با استفاده از نظرسنجی از تعداد 12 نفر از کارشناسان و مسئولان آشنا به منطقه، روستاهای منطقه جهت توسعه گردشگری اولویت بندی شده است. نتایج پژوهش نشان می دهد از میان 17معیار مورد بررسی 3 معیار: مشارکت سرمایه گذار محلی، برگزاری تورهای بازدید از منطقه و استفاده از راهنمای محلی به ترتیب بیشترین امتیاز را کسب کرده و از میان 11 روستای منطقه نیز 3 روستای مرق، سادیان و ویدوجا به ترتیب اولویت اول تا سوم را جهت توسعه گردشگری روستایی به خود اختصاص داده است. از دیگر یافته های تحقیق آن است که نقش و حضور جوامع محلی به دلیل حس تعلق خاطری که آنان به محیط زندگی خود دارند، نقشی تأثیرگذار است و استفاده از آنها در برنامه های عمرانی همواره نتایج مثبتی در افزایش ضریب موفقیت و مثمرثمر بودن به همراه خواهد داشت. به علاوه توجه و حمایت مسئولان محلی و دهیاری ها نیز در کنار آن بر بهبود نتایج برنامه های توسعه ای تأثیر خواهد داشت.</span></strong></span></div> زهرا منتصری http://ndea10.khu.ac.ir/serd/browse.php?a_id=3320&sid=1&slc_lang=fa <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:16px;"><strong><span style="font-family:b nazanin;">هدف این پژوهش تحلیل گسترش کشت گل محمدی بر اقتصاد سکونتگاهای روستایی دهستان لاله زار بود. برای بررسی سطح زیر کشت و مقایسه ی آن در دوره های زمانی مورد بررسی30ساله (1987-2017)، ابتدا تصاویر ماهواره ای لندست 8 أخذ و پس از پیش پردازش و آماده سازی تصاویر، به روش طبقه بندی</span></strong><strong><span dir="LTR">MLC</span></strong><strong><span style="font-family:b nazanin;"> نقشه پراکندگی پوشش و کاربری اراضی کشاورزی منطقه مورد مطالعه به دست آمد. سپس به منظور تحلیل اثرات گسترش کشت گل محمدی بر اقتصاد سکونتگاه های مورد مطالعه از پرسشنامه استفاده شد. پایایی پرسشنامه برابر با 761/0 و جامعه ی آماری مورد مطالعه نیز شامل تمام بهره برداران گل محمدی که حجم نمونه ی آن به روش کوکران150 نمونه آماری بدست آمد. روش انتخاب نمونه ها نیزبه صورت تصادفی ساده از بین بهره برداران کشت گل محمدی بوده است. نتایج بررسی نشان داد کشت گل محمدی در طی دوره مورد بررسی افزایش قابل توجهی در مقایسه با کشت سایر محصولات کشاورزی(سیب زمینی، گندم، یونجه و متکی) داشته است به گونه ای که میزان کشت این محصول در سال 1987 برابر با 437 هکتار بوده و این سطح زیر کشت در ادامه با روندی صعودی و بسیار بالا در سال2017 به1763 هکتار رسیده است. همچنین با توجه به یافته های تحقیق، گسترش کشت گل محمدی توانسته است موجب ایجاد اشتغال در زمینه های گلاب گیری و فعالیت های وابسته به آن، جذب توریست روستایی و همچنین موجب کسب درآمد، پس انداز و سرمایه گذاری در فعالیت های آن شود. بدین ترتیب گسترش کشت گل محمدی در اقتصاد سکونتگاه های روستایی مورد مطالعه مؤثر بوده است.</span></strong></span></div> پرویز ضیائیان فیروزآبادی http://ndea10.khu.ac.ir/serd/browse.php?a_id=3321&sid=1&slc_lang=fa <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:16px;"><strong><span style="font-family:b nazanin;">از مکانیسم های عمده برای کاهش فقر و نابرابری در مناطق کمتر توسعه یافته، تأمین امکانات اشتغال مولد برای افراد بسیار فقیر است. از همین رو ضرورت توجه به کارآفرینی روستایی به مثابه حافظ امنیت اقتصادی روستا باید در اولویت سیاست ها و برنامه های توسعه روستایی قرار گیرد. همچنین باید توجه داشت کارآفرینی در اجتماعات روستایی دارای درآمد اندک، در صورتی موفقیت حاصل می نماید که ابتکارات و تنوعات مشاغل از درون خود روستا برخیزد. این پژوهش با هدف تحلیل ظرفیت های توسعه کارآفرینی در ناحیه روستایی دامغان انجام شد. روش پژوهش از نوع توصیفی- تحلیلی بوده که جهت گردآوری داده ها از مطالعات اسنادی و میدانی به صورت پرسشنامه ای استفاده شد. برای تجزیه و تحلیل سوالات پژوهش از نرم افزارهای </span></strong><strong><span dir="LTR">Spss</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">و </span></strong><strong><span dir="LTR">Arc Map</span></strong><strong><span style="font-family:b nazanin;"> استفاده شده است. </span></strong><strong><span style="font-family:b nazanin;">یافته ها نشان می دهد وضعیت مؤلفه های کارآفرینی در مناطق روستایی مورد مطالعه کمی پایین تر از مقدار متوسط و نزدیک به متوسط است. مناسب ترین شرایط را می توان در بعد کالبدی و سپس به ترتیب مؤلفه های در نهادی، اجتماعی، اقتصادی، زیست محیطی و فردی مشاهده کرد. نتایج حاکی از این است که در روستاهای شهرستان دامغان، زیرساخت های کارآفرینی (از جمله زیرساخت های فیزیکی و سرمایه ای) فراهم بوده اما محیط اجتماعی و به خصوص اقتصادی برای گسترش کارآفرینی مهیا نیست. زیرساخت ها به تنهایی موجب ارتقای سایر مؤلفه های کارآفرینی نمی شود بلکه می توان از آن به عنوان بستری برای شکوفایی سایر مؤلفه ها استفاده کرد و کارآفرینی روستایی را ارتقاء بخشید.</span></strong><strong><span style="font-family:b nazanin;"> در واقع با کارآفرینی در روستاها می توان روند توسعه روستایی را تسریع کرد زیرا کارآفرینی علاوه با کشف و شکوفایی سرمایه های پنهان اقتصادی، اجتماعی، زیست محیطی و نهادی، منجر به به ایجاد درآمد پایدار و درنتیجه کاهش مشکلات (مهاجرت، بیکاری و غیره) برای روستاییان می شود.&nbsp; </span></strong><strong><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:11.0pt;"></span></span></strong></span></div> مریم شامانیان http://ndea10.khu.ac.ir/serd/browse.php?a_id=3322&sid=1&slc_lang=fa <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:16px;"><strong><span style="letter-spacing:-.2pt;"><span style="font-family:b nazanin;">شهرگرایی شتابان و تمرکزبیش از حد جمعیت و فعالیت در شهرهای بزرگ کشورهای جنوب، موجبات تحولات شگرفی در نظام سکونتگاهی پیرامون آنها را باعث شده است. تجارب نظام برنامه ریزی کشور در هفت دهه اخیر حکایت گر آن است که سیاست تمرکزگرایی پیدا و پنهان در تمامی برنامه های توسعه اقتصادی و اجتماعی کشور و به ویژه در ناحیه کلان شهری تهران موجبات آهنگ سریع تحولات نظام کاربری اراضی را درپی داشته که از جمله پیامدهای آن ازهم گسیختگی مکانی _ فضایی نظام سکونتگاهی است. نتایج این پژوهش با رویکرد کاربردی به منظور سنجش سیاست تمرکزگرایی از طریق روش شناسی توصیفی </span></span></strong><strong><span style="letter-spacing:-.2pt;"><span style="font-family:cambria,serif;">_</span></span></strong><strong><span style="letter-spacing:-.2pt;"><span style="font-family:b nazanin;">تحلیلی تحولات نظام کاربردی اراضی در ناحیه کلان شهر تهران، نشان می دهد که اعمال سیاست های تمرکزگرایی در دوره پیش از انقلاب و بعد از آن ،تحول نظام کاربری اراضی از پهنه های کشاورزی را به پهنه های نیمه صنعتی، خدماتی، تبدیل سکونتگاه های روستایی به سکونتگاه شهری کوچک و در نهایت ناپایداری توسعه در سکونتگاه های روستایی بوده است. از سوی دیگر، با بروزمحدودیت های دیگر این سیاست در توزیع متوازن جمعیت_فعالیت و ناتوانی عملکردی کلان شهر تهران در ناحیه پیرامونی، شاهد انواع ناهنجاری های کالبدی </span></span></strong><strong><span style="letter-spacing:-.2pt;"><span style="font-family:sakkal majalla;">&ndash;</span></span></strong><strong><span style="letter-spacing:-.2pt;"><span style="font-family:b nazanin;"> فضایی همچون توسعه بی رویه فیزیکی شهر تهران، الحاق</span></span></strong> <strong><span style="letter-spacing:-.2pt;"><span style="font-family:b nazanin;">شهری، خزش و سکونتگاه های غیررسمی بوده ایم که پایداری نظام سکونتگاهی منطقه کلان شهری تهران را با مخاطرات جدی روبرو ساخته است. در نهایت با بهره گیری از اصول برنامه ریزی فضایی و پیروی از سیاست های تمرکززدایی درچارچوب رویکرد پویش ساختاری_کارکردی و پیوند فضایی _ عملکردی روستا_شهری پایداری نظام سکونتگاهی در مجموعه کلان شهر تهران قابل دستیابی است. </span></span></strong></span></div> مصطفی طالشی http://ndea10.khu.ac.ir/serd/browse.php?a_id=3323&sid=1&slc_lang=fa <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:16px;"><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;">طرح هادی با هدف هدایت روستاها در ابعاد کالبدی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، در صدد آن است که رفاه نسبی را برای روستاییان فراهم آورد. این در حالی است که در خصوص تأثیر مثبت این طرح تردید وجود دارد و در بعضی از مناطق روستایی اثرات معکوس گذاشته و نارضایتی روستاییان را به همراه داشته است. در این تحقیق تلاش شده تا به سنجش رضایت</span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"> </span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;">مندی روستاییان از اثرات اقتصادی طرح هادی روستایی در دهستان انجیراب از توابع شهرستان گرگان پرداخته شود. روش تحقیق در این مطالعه توصیفی- تحلیلی و جامعه آماری این پژوهش، شامل کلیه سرپرستان خانوار های ساکن در دهستان انجیراب (به تعداد 6881 خانوار) بوده که با استفاده از فرمول کوکران 308 نفر</span></span></strong> <strong><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;">سرپرست خانوار به عنوان نمونه، به روش نمونه گیری تصادفی ساده انتخاب و مورد سنجش قرار گرفته اند. روایی ظاهری پرسشنامه توسط کارشناسان ذیربط تأیید و پایایی آن با انجام پیش آزمون و محاسبه ضریب آلفای کرونباخ (74/0) بوده است. </span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;">نتایج حاصل از آزمون تحلیل عاملی در قالب چهار </span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;">مؤلفه</span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;"> نشان می دهد که میزان تغییرات ارزش زمین داخل بافت روستاها (با واریانس 25/20 درصد از مقدار ویژه) به عنوان مهم ترین عامل و افزایش درآمد حاصل از اجرای طرح (با واریانس 63/19 درصد از مقدار ویژه)، بهبود شرایط اشتغال (با واریانس 68/14 درصد از مقدار ویژه) و میزان سرمایه گذاری اقتصادی (با واریانس 93/13 درصد از مقدار ویژه) از مهمترین پیامدهای اقتصادی اجرای طرح هادی در روستاهای مورد مطالعه می باشد. </span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:b nazanin;">همچنین نتایج حاصل از چرخش عامل ها به روش واریماکس نشان می دهد که از 20 متغیر وارد شده در تحلیل عاملی اکتشافی، تنها 15 متغیر که دارای بار عاملی بالای نیم درصد بوده ، باقی مانده است. </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:calibri,sans-serif;"><span style="font-size:11.0pt;"></span></span></span></span></strong></span></div> علیرضا خواجه شاهکویی http://ndea10.khu.ac.ir/serd/browse.php?a_id=3324&sid=1&slc_lang=fa <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:16px;"><strong><span style="letter-spacing:-.3pt;"><span style="font-family:b nazanin;">در پژوهش حاضر استراتژی های متنوع سازی اقتصاد روستاها در بخش مرزی خاوومیرآباد شهرستان مریوان مورد بررسی و تحلیل قرارگرفته است تا رهیافت این امر ارائه راهکارهای کاربردی در راستای افزایش پایداری اقتصادی روستاها و به دنبال آن کم رنگ شدن فقر در روستاهای منطقه باشد. جمع آوری داده ها در بخش نظری با استفاده از منابع اسنادی و در بخش میدانی با بهره گیری از مصاحبه، مشاهده و توزیع پرسشنامه در میان 50 نفر از کارشناسان و متخصصان عرصه برنامه ریزی روستایی </span></span></strong><strong><span style="letter-spacing:-.3pt;"><span style="font-family:b nazanin;">انجام</span></span></strong><strong><span style="letter-spacing:-.3pt;"><span style="font-family:b nazanin;"> گرفته است. تجزیه و تحلیل داده های گردآوری شده با </span></span></strong><strong><span style="letter-spacing:-.3pt;"><span style="font-family:b nazanin;">بهره گیری تکنیک سوات و مقایسه دودویی در نرم افزار </span></span></strong><strong><span dir="LTR" style="letter-spacing:-.3pt;">expert choice</span></strong><strong><span style="letter-spacing:-.3pt;"><span style="font-family:b nazanin;"> انجام شده است. نتایج پژوهش</span></span></strong><strong><span style="letter-spacing:-.3pt;"><span style="font-family:b nazanin;"> نشان داد که تاسیس بازارچه های مرزی بیشترین تأثیر و نقش را در بهبود متنوع سازی اقتصادی روستاها در میان فعالیت های معیشتی موجود دارد. همچنین </span></span></strong><strong><span style="letter-spacing:-.3pt;"><span style="font-family:b nazanin;">وضعیت متنوع سازی اقتصادی منطقه مورد مطالعه تحت تأثیر 12 عامل درونی در مقابل 9 عامل بیرونی است. به عبارتی دیگر 4 عامل قوت در مقابل 8 عامل ضعف و 5 عامل فرصت در مقابل 4 عامل تهدید، پیش روی عملکرد مطلوب متنوع سازی اقتصاد روستاهای منطقه قرار دارد. اولویت بندی عوامل با استفاده از میانگین نسبی نشان داد تنوع توان های طبیعی، اقتصادی و اجتماعی جهت تنوع بخشی اقتصادی روستاها </span></span></strong><strong><span style="letter-spacing:-.3pt;"><span style="font-family:cambria,serif;">&quot;</span></span></strong><strong><span style="letter-spacing:-.3pt;"><span style="font-family:b nazanin;">مهمترین قوت</span></span></strong><strong><span style="letter-spacing:-.3pt;"><span style="font-family:cambria,serif;">&quot;</span></span></strong><strong><span style="letter-spacing:-.3pt;"><span style="font-family:b nazanin;">، عدم ایجاد زمینه&rlm;های ایجاد مشاغل تبدیلی کشاورزی و دامداری </span></span></strong><strong><span style="letter-spacing:-.3pt;"><span style="font-family:cambria,serif;">&quot;</span></span></strong><strong><span style="letter-spacing:-.3pt;"><span style="font-family:b nazanin;">مهمترین ضعف</span></span></strong><strong><span style="letter-spacing:-.3pt;"><span style="font-family:cambria,serif;">&quot;</span></span></strong><strong><span style="letter-spacing:-.3pt;"><span style="font-family:b nazanin;">، حرکت نظام اقتصادی کشور به بازگشایی مرزها و سیاست تجارت درهای بازخارجی </span></span></strong><strong><span style="letter-spacing:-.3pt;"><span style="font-family:cambria,serif;">&quot;</span></span></strong><strong><span style="letter-spacing:-.3pt;"><span style="font-family:b nazanin;">مهمترین فرصت</span></span></strong><strong><span style="letter-spacing:-.3pt;"><span style="font-family:cambria,serif;">&quot;</span></span></strong><strong><span style="letter-spacing:-.3pt;"><span style="font-family:b nazanin;"> و تبلیغات منفی مبنی بر عدم امنیت در مناطق مرزی نیز </span></span></strong><strong><span style="letter-spacing:-.3pt;"><span style="font-family:cambria,serif;">&quot;</span></span></strong><strong><span style="letter-spacing:-.3pt;"><span style="font-family:b nazanin;">مهمترین تهدید</span></span></strong><strong><span style="letter-spacing:-.3pt;"><span style="font-family:cambria,serif;">&quot;</span></span></strong><strong><span style="letter-spacing:-.3pt;"><span style="font-family:b nazanin;"> مؤثر بر عملکرد مطلوب متنوع سازی اقتصادی در سطح روستاهای منطقه بوده و </span></span></strong><strong><span style="letter-spacing:-.3pt;"><span style="font-family:b nazanin;">راهبردهای مؤثر جهت بهبود وضعیت تنوع بخشی اقتصادی روستاهای منطقه، راهبردهای تهاجمی است.</span></span></strong></span></div> سعدی محمدی http://ndea10.khu.ac.ir/serd/browse.php?a_id=3325&sid=1&slc_lang=fa <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:16px;"><strong><span style="font-family:b nazanin;">از آن&rlm;جا که توسعه کشاورزی به عنوان کانون و محور اصلی توسعه از نقش و جایگاه خاصی در کشور برخوردار است، صنایع تبدیلی را می&rlm;توان شرط لازم و موتور محرک توسعه این بخش دانست.</span></strong><strong><span style="font-family:b nazanin;"> از این رو، پژوهش</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">حاضر</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">با</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">هدف سنجش نگرش کارشناسان و مسئولان صنایع، پیرامون پیامدهای استقرار صنایع تبدیلی و تکمیل </span></strong>&nbsp;<strong><span style="font-family:b nazanin;">در بخش</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">مرکزی شهرستان جیرفت</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">انجام شده است. </span></strong><strong><span style="font-family:b nazanin;">داده های</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">مورد</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">نیاز</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">از طریق</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">منابع</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">اسنادی ـ کتابخانه&rlm;ای</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">و</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">مطالعه</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">میدانی</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">به وسیله پرسشنامه&rlm;ای محقق ساخته از 43 کارشناس و مسئول صنایع تبدیلی و تکمیلی شهرستان جیرفت</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">به</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">دست</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">آمد. </span></strong><strong><span style="font-family:b nazanin;">روایی پرسشنامه توسط پانل متخصصان و پایایی آن نیز با انجام یک مطالعه پیش آهنگ و محاسبه ضریب آلفای کرونباخ (بالای 8/0برای تمامی متغیرها) تأیید گردید. تجزیه و تحلیل داده ها با نرم&rlm;افزار </span></strong><strong><span dir="LTR">SPSS₁₉</span></strong><strong><span style="font-family:b nazanin;"> انجام گرفت. </span></strong><strong><span style="font-family:b nazanin;">یافته&rlm;های پژوهش حاکی از آن بود که به ترتیب در بُعد اقتصادی، مؤلفه های &laquo;</span></strong><strong><span style="font-family:b nazanin;">گسترش جایگاه کشاورزی در منطقه&raquo;، &laquo;افزایش مشارکت بخش خصوصی در سرمایه&rlm;گذاری&raquo; و &laquo;افزایش سرمایه&rlm;گذاری در بخش کشاورزی&raquo;</span></strong><strong><span style="font-family:b nazanin;">، در بُعد اجتماعی مؤلفه&rlm;های &laquo;</span></strong><strong><span style="font-family:b nazanin;">نیاز منطقه به صنایع تبدیلی مربوطه&raquo;</span></strong><strong><span style="font-family:b nazanin;">، &laquo;</span></strong><strong><span style="font-family:b nazanin;">افزایش انسجام و پیوستگی بین کشاورزان&raquo;</span></strong><strong><span style="font-family:b nazanin;"> و &laquo;</span></strong><strong><span style="font-family:b nazanin;">افزایش علاقه جهت انجام فعالیت&rlm;های کشاورزی&raquo;، و در بُعد زیست&rlm;محیطی مؤلفه&rlm;های &laquo;کاهش ضایعات محصولات کشاورزی&raquo;</span></strong><strong><span style="font-family:b nazanin;">،</span></strong><strong><span style="font-family:b nazanin;"> &laquo;عرضه بهداشتی&rlm;تر محصولات غذایی&raquo;</span></strong><strong><span style="font-family:b nazanin;"> و &laquo;</span></strong><strong><span style="font-family:b nazanin;">در نظر گرفتن برنامه&rlm;های مدون جهت رعایت بهداشت محیط روستا&raquo;</span></strong><strong><span style="font-family:b nazanin;"> از مهم&rlm;ترین پیامد استقرار صنایع تبدیلی و تکمیلی در بخش کشاورزی بوده است. همچنین مؤلفه های بُعد اقتصادی نسبت به دو بُعد اجتماعی و زیست&rlm;محیطی دارای اهمیت و وضعیت بالاتری است. </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:bnazaninbold;"></span></span></strong></span></div> آیت اله کرمی http://ndea10.khu.ac.ir/serd/browse.php?a_id=3326&sid=1&slc_lang=fa <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:16px;"><strong><span style="font-family:b nazanin;">بهره برداری زراعی در اراضی شیب دار مناطق روستایی به دلیل خاک ورزی غیراصولی و زراعت نامناسب، بـر روی حاصـلخیزی خاک و نفوذپـذیری آب تأثیر منفی داشته و موجب تشدید فرسایش خاک می گردد. از مهمترین اقدامات جهت جلوگیری از فرسایش خاک در اراضی شیب دار، ایجاد پوشش گیاهی است که یکی از راهکارهای مهم در این راستا، تبدیل اراضی زراعی به باغی است. بر این اساس در این مطالعه، به بررسی عوامل مؤثر بر تغییر کاربری زراعی به باغی در اراضی شیب دار مناطق روستایی منطقه ی هزارجریب واقع در استان مازندران با استفاده از مدل رگرسیونی چند متغیره و مدل لاجیت پرداخته شده است. عوامل مؤثر بر تغییر کاربری شامل سه گروه عوامل اقتصادی، اجتماعی و فنی- زیست محیطی است. داده های مورد نیاز با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای</span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;">و از طریق تکمیل 120 پرسشنامه در منطقه هزارجریب شهرستان های بهشهر و نکا جمع آوری گردیده است. نتایج نشان داد که متغیرهای سن، میزان تحصیلات، درآمد محصولات باغی و کسب اعتبار و منزلت اجتماعی بالاتر ناشی از مالکیت باغ در سطح معنی داری پنج درصد بر میزان تغییر کاربری زراعی به باغی کشاورزان مؤثر بوده است. در این راستا، سیاست هایی نظیر کاهش هزینه نهاده های باغی، اعطای تسهیلات مالی کم بهره و بلندمدت به کشاورزان، ایجاد مراکز خرید تضمینی و سردخانه ها برای محصولات باغی در هر منطقه، افزایش آگاهی کشاورزان از عواقب بهره برداری غیر اصولی اراضی شیب دار و نیز، برنامه ریزی هایی در جهت ترویج الگوی کشت متناسب با توسعه پایدار توصیه می گردد.</span></strong></span></div> علی کرامت زاده