fa تحلیل نابرابری های اقتصادی – اجتماعی توسعه در نواحی روستایی ایران تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><strong><span style="font-family:b nazanin;">سال 1990 در گزارش برنامه عمران ملل متحد، شاخص مرکب توسعه انسانی موسوم به </span></strong> <strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">HDI</span></span></span></strong> <strong><span style="font-family:b nazanin;"> توسط کارشناسان آن سازمان مطرح شد. این شاخص از ترکیب شاخص&shy;های امید به زندگی، باسوادی و درآمد سرانه به&shy;دست می</span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-size:10.0pt;">‌</span></span></strong><strong><span style="font-family:b nazanin;">آید و در محاسبه آن از حداقل، حداکثر و نسبت بین آنها استفاده می</span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-size:10.0pt;">‌</span></span></strong><strong><span style="font-family:b nazanin;">شود. در مقاله حاضر شاخص توسعه انسانی مناطق روستایی استان&shy;های ایران در دو مقطع 1384 و 1394 به دو روش سازمان ملل و منطق فازی محاسبه و نتایج حاصله مورد ارزیابی و مقایسه قرار می&shy;گیرد</span></strong><strong><span style="font-family:b nazanin;">.</span></strong><strong><span style="font-family:b nazanin;"> بر اساس شاخص توسعه انسانی محاسباتی در هر دو مقطع 1384 و 1394 استان&shy;هایی نظیر تهران، گیلان، اصفهان و فارس بهترین رتبه&shy;ها و استان&shy;هایی نظیرکهگیلویه و بویراحمد، </span></strong><strong><span style="font-family:b nazanin;">کردستان و سیستان و بلوچستان بدترین رتبه&shy;ها را با استفاده از هر دو روش داشته است. رتبه&shy;بندی مؤلفه&shy;های تشکیل دهنده شاخص توسعه انسانی نیز موید نتایج حاصله است. به دلیل اینکه</span></strong><strong><span style="font-family:b nazanin;">در روش دوم فازی مقدار ماکسیمم و مینیمم شاخص&shy;ها بر اساس اطلاعات استان‌ها جمع&shy;آوری شده</span></strong><strong><span style="font-family:b nazanin;">، رتبه شاخص توسعه انسانی محاسباتی بر اساس روش فازی نسبت به روش سازمان ملل واقع‌بینانه‌تر به نظر می&shy;رسد. همچنین علی&shy;رغم تحولات صورت گرفته پس از یک دهه در روستاها، هنوز این شاخص مطلوب نیست ولی در مقایسه‌ با سال 1384 بهبود یافته است، به طوری که استان سیستان و بلوچستان با حدود 15 درصد بیشترین و استان تهران با حدود 3 درصد کمترین نرخ رشد را در شاخص توسعه انسانی داشته که به وضوح حکایت از کمتر شدن اختلاف توسعه&shy;ای بین مناطق دارد. به علاوه نتایج نشان می&shy;دهد که مناطق روستایی استان&shy;های مرزی کشور دارای توسعه انسانی به&shy;مراتب پایین&shy;تری نسبت به استان‌های مرکزی کشور هستند. بنابراین توجه به مناطق روستایی مرزی در برنامه‌ریزی‌های کلان منطقه‌ای ضروری است.</span></strong></div> نابرابری اقتصادی, نابرابری اجتماعی, توسعه روستایی, شاخص توسعه انسانی, ایران 19 40 http://serd.khu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2-137&slc_lang=fa&sid=1 یاسر فیض آبادی yaser.feizabadi@Qaemiau.ac.ir 10031947532846003195 10031947532846003195 Yes استادیار گروه اقتصاد کشاورزی، واحد قائم‌شهر، دانشگاه آزاد اسلامی، قائم‌شهر، ایران شبنم زاهدی 10031947532846003196 10031947532846003196 No کارشناس ارشد اقتصاد کشاورزی، واحد قائم‌شهر، دانشگاه آزاد اسلامی، قائمشهر، ایران